"Wie klanten echt goed wil adviseren, kijkt naar het hele energiesysteem", zegt Rik Molenaar, adjunct-directeur bij Techniplan Adviseurs en bestuurslid van Branchevereniging Bodemenergie. "Aardgasvrij verwarmen, efficiënt koelen en het elektriciteitsnet zo slim mogelijk benutten. Als installateur moet je bij je advies daarom verder kijken dan de snelste oplossing op korte termijn." De cijfers van deze zomer onderstrepen waarom.

Nederland maakte dit jaar de op één na warmste juni sinds het begin van de metingen door, met een hittegolf van twaalf dagen, inclusief een code rood. Zuid-Nederland heeft inmiddels al vier hittegolven meegemaakt. Op veel plekken stapelt de warmte zich op door al het asfalt en beton in de omgeving. In binnensteden met weinig groen en water wordt het zo'n 2,5 graden warmer dan in het buitengebied. Daardoor stijgt de behoefte aan koeling nog sneller.

Niet alleen warmte, ook duurzame koeling

Nederlanders kunnen hittegolven veel comfortabeler doorstaan door te investeren in groen in de wijk, zonwering, ventilatie en koelte uit de bodem. Dat blijkt uit recent onderzoek van Common Futures. Zonwering kan de temperatuuroverschrijding in huis bijvoorbeeld met zestig procent verminderen. "Nederland moet dringend een aanpak ontwikkelen voor duurzame koeling. Dat is nu een ondergeschoven kindje in de energietransitie. Comfortabel wonen in de zomer is net zo belangrijk als in de winter", zegt Olof van der Gaag, voorzitter van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE).

Natuurlijke koeling helpt ook te voorkomen dat het elektriciteitsnet overbelast raakt op warme zomeravonden, als veel mensen tegelijk de airco aanzetten. Maar airco's dragen niet alleen bij aan een toenemende stroombehoefte, stelt Molenaar. Er is nog een ander probleem, én een oplossing. "Airco's warmen de stad nog verder op. Het is dus een no-brainer om voor bodemenergie te kiezen."

Airco's warmen de stad juist op

Volgens de adjunct-directeur is er geen duurzamere én efficiëntere manier om te koelen dan met een bodemenergiesysteem. "Het kost weinig primaire energie en het is een langetermijninvestering. Je kunt er dertig tot vijftig jaar mee vooruit. Een ander voordeel is dat het onzichtbaar is en energie kan bufferen. Het is goed weg te werken en je hoort het niet."

In de zomer blijft de temperatuur in de bodem koel, waardoor de bodem geschikt is als bron voor duurzame koeling. Dat kan op twee manieren: met een open of een gesloten systeem. "Bij een open systeem gebruik je grondwater als bron voor koude. Dat water pomp je op, je geeft de koude af aan het gebouw en daarna infiltreer je het weer in de bodem", legt Molenaar uit. "In een gesloten systeem circuleert een vloeistof door een gesloten buizenstelsel. De koude wissel je uit met de omringende bodem, zonder direct contact met het grondwater."

Een bredere adviesrol

Voor de installateur betekent dit een bredere adviesvraag: hoe houd je een gebouw niet alleen warm in de winter, maar ook comfortabel in de zomer? "Daar zit een belangrijke verantwoordelijkheid", benadrukt Molenaar. "Een systeem dat vandaag logisch lijkt, kan over een aantal jaren tekortschieten."

Hij schetst wat er dan gebeurt. "Een klant die nu alleen een oplossing voor verwarmen krijgt, kan later ontevreden terugkomen omdat de woning tijdens warme zomers onvoldoende comfortabel is. Dan begint het gesprek opnieuw: over koeling, over elektriciteitsverbruik en misschien over een extra installatie die bij het oorspronkelijke ontwerp niet was voorzien." Bodemenergie biedt volgens hem de kans om bewoners vanaf het begin een goed onderbouwd advies te geven, en gebouweigenaren een toekomstbestendige oplossing.

Ruimte voor groei

Die ontwikkeling biedt kansen voor de installatiebranche. "Wie naast lucht-luchtwarmtepompen en lucht-waterwarmtepompen ook kennis heeft van bodemenergie, kan klanten een breder advies geven en meedenken over verwarming én koeling op langere termijn", zegt Molenaar. "Wie zijn klant in één keer goed op weg helpt, bouwt aan vertrouwen en aan een relatie die jaren meegaat."

Een bodemenergiesysteem vraagt wel een andere aanpak dan een lucht-waterwarmtepomp. Denk aan het bronontwerp, de afgiftesystemen en de temperatuurniveaus. "Dat maakt kennis en opleiding essentieel", aldus het bestuurslid. "Professionals die zich verdiepen in bodemenergie, krijgen de kennis in handen om klanten beter te adviseren én om hun dienstverlening uit te breiden naar een groeiend deel van de markt."

Van kennis naar onderdeel van je vak

Branchevereniging Bodemenergie heeft die kennis in huis en verzorgt onder meer de erkende opleidingen 'vakmanschap bodemenergie'. Experts uit de praktijk geven de lessen. Er zijn opleidingen op verschillende instapniveaus: een algemene basiscursus en vier specialisatiecursussen over ontwerp, engineering, exploitatie en onderhoud van het ondergrondse en bovengrondse deel van open en gesloten bodemenergiesystemen. Bekijk hier de cursussen die binnenkort van start gaan.

Wie die stap structureel wil zetten, sluit zich aan bij de branchevereniging. Die is er nadrukkelijk ook voor installatietechnische bedrijven die bodemenergie als onderdeel van hun activiteiten willen ontwikkelen. Leden krijgen toegang tot een netwerk van bedrijven en experts, kennisuitwisseling en actuele informatie over ontwikkelingen in de sector. Ook krijgen ze 15 procent korting op cursussen voor zichzelf en hun medewerkers. Dat past bij een markt waarin de rol van de installateur verandert, besluit Molenaar. "De klant heeft niet alleen behoefte aan een warmtepomp, maar aan een oplossing die over tien of vijftien jaar nog steeds logisch is."

Lees ook: Bodemenergie als stabiele bron voor warmtepompsystemen.

Dit artikel is gesponsord door Branchevereniging Bodemenergie.