artikel

Slimme plaatsing warmtepomp beperkt geluidsoverlast

Sector

De geluidsproductie van buitenunits van lucht/water-warmtepompen is een hot item dat soms zelfs een emotionele lading krijgt. Om excessen te voorkomen, wordt komend jaar nieuwe wetgeving van kracht. Het geluid dat hoorbaar mag zijn op de erfgrens wordt gemaximeerd, en een nieuw begrip doet zijn intrede: ‘tonaliteit’.

Tekst: Katja van Roosmalen

Slimme plaatsing warmtepomp beperkt geluidsoverlast

Volgens Tjeerd Andringa van de Rijksuniversiteit Groningen is het belangrijk om te weten wanneer geluid de irritatiegrens bereikt. “Dat hangt af van de luisteraar en van de samenstelling van het geluid.” Hij onderscheidt drie soorten geluid: tonen (één frequentie, lange duur), pulsen (alle frequenties met een korte duur) en ruis (alle frequenties met een lange duur). “Als een toon (één frequentie) veel energie heeft, is hij duidelijk hoorbaar. Denk bijvoorbeeld aan het fluiten naar de hond. In dat geval is het prettig als de toon de aandacht trekt. Als een apparaat hetzelfde doet, is de irritatiegrens echter snel bereikt. Daarom moet bij het plaatsen van de buitenunit van een warmtepomp rekening worden gehouden met de tonale aspecten. Zeker wanneer tonen extra aandacht trekken door ‘te stoppen en te beginnen’, dus als een apparaat aanslaat of juist afslaat.”

‘Hoorbaarheid en goed nabuurschap’

Andringa benadrukt dat de geluidsproductie van een installatie niet de enige factor is die invloed heeft op de wijze waarop we geluid ervaren. “We horen een apparaat pas als het niet gemaskeerd wordt door omgevingsgeluid. Wat dat betreft is geluid meten in decibels geen slimme oplossing. 40 dB(A) ruis wordt veel minder storend ervaren dan een toon van
40 dB(A)”.
Gevraagd naar wat een goed alternatief is voor decibels, zegt Andringa dat ‘hoorbaarheid en goed nabuurschap’ het belangrijkst zijn. “Die horen het uitgangspunt te vormen. Daarom speelt plaatsing een grote rol. Al geldt daarbij ook: hoe stiller het apparaat, hoe gemakkelijker het is te plaatsten zonder hoorbaar te zijn en overlast te veroorzaken. Bovendien moet je je als installateur afvragen of een installatie ver van de eigenaar en vlak onder het raam van de buren wel zo’n goede oplossing is. Voor je het weet heb je een slepende burenruzie.”

‘Goed nabuurschap’ hoort volgens Tjeerd Andringa een van de uitgangspunten te zijn.

Aantal decibels op de erfgrens

Hoe dat laatste kan worden voorkomen, vragen we aan Henk Kranenberg, van Daikin. “De minister wil dat er een goede regeling komt voor de inpassing en het geluid van lucht/water- en lucht/lucht-warmtepompen”, vertelt hij. “Het gemeten aantal decibels op de erfgrens wordt leidend. In Duitsland ligt die grens overdag op 50 dB(A) en ’s nachts in stiltegebieden op 35 dB(A). Op basis van antwoorden van de minister op schriftelijke vragen uit de Tweede Kamer verwacht ik dat voor Nederlandse woningen de grens van 40 dB(A) voor de avond zal worden gehanteerd. Daarnaast zal een correctie op basis van tonaliteit plaatsvinden.” Dat laatste houdt, kort vertaald, in dat als de buitenunit verschillende tonen produceert de grens moet worden verlaagd naar 35 dB(A).

‘Afstemmen op methodiek in Duitsland’

Kranenberg hoopt echter dat die corrigerende maatregel wordt afgestemd op bijvoorbeeld de methodiek in Duitsland. “Anders ontstaat de situatie waarbij warmtepompen bij onze oosterburen geen strafpunten krijgen voor tonaliteit en in Nederland wel. Dat is voor iedereen onwenselijk. Temeer omdat er – naar mijn weten – geen klachten zijn geregistreerd over buitenunits die ’s avonds rond de 40 dB(A) produceren. Ik hoop dat die ‘niet-ervaringen’ worden meegenomen, anders hebben we straks eisen die onwerkbaar zijn en jagen we huiseigenaren op kosten.”
Ondanks deze kritische aantekening vindt Kranenberg dat installateurs proactief mee moeten denken met hun klanten om (toekomstige) klachten te voorkomen. “Regelmatig onderhoud en goed dimensioneren van de warmtepomp zijn een must. Het is overigens een misverstand dat een overgedimensioneerde warmtepomp stiller is. Deze zal vaker uitgaan en weer aanslaan, en daar lijdt de energie-efficiëntie ook onder.”

Volgens Henk Kranenberg is goed nadenken over de plaatsing van de warmtepomp ‘veel effectiever dan omkasting’.

‘Slimme plaatsing effectiever dan omkasten’

Een regelmatig aangeraden oplossing om geluidsoverlast te beperken, is het omkasten van de buitenunit. Kranenberg toont zich hier echter geen voorstander van. “Het is duur in verhouding tot de aanschaf van een warmtepomp. Een omkasting kost al snel 2.000 euro. En de leveranciers die deze omkastingen leveren hebben de geluidsreductie (nog) niet aantoonbaar gemaakt middels testrapporten. Daarnaast heeft omkasting een negatief effect op de energie-efficiëntie van de warmtepomp. Goed nadenken over de plaatsing van de warmtepomp is daarom veel effectiever in de strijd tegen geluidsoverlast.”
Kranenberg heeft overigens een handige tip hiervoor. “Sinds kort is er een Oostenrijkse app (HVAC positioner, -red.) beschikbaar die het aantal dB(A)’s meet op verschillende plaatsen in de tuin, bij de gevel of achter een schuurtje. Met een camera geef je de locatie van de buitenunit aan en de app rekent het aantal decibels op de erfgrens uit. Het enige nadeel is dat de app Duitstalig is.”

Afstand tot de woning

Verder moet om geluidsverspreiding te voorkomen rekening worden gehouden met een aantal praktische zaken. Kranenberg: “Bij montage aan de gevel is trillingsdemping essentieel. Bovendien is het raadzaam om de buitenunit niet in een nis te plaatsen. Dat geeft namelijk kans op geluidsreflectie, en bovendien kan de luchtdoorstroming worden belemmerd. Wordt de buitenunit in de tuin geplaatst, dan is de afstand tot de woning belangrijk. De kans op overlast is aanzienlijk kleiner als de buitenunit verder van de gevel (van een aangrenzende pand) staat. Zorg er daarnaast voor dat de buitenunit goed waterpas, robuust en stabiel staat en gebruik wordt gemaakt van trillingsdempers en/of een montagebalk.”
Een oplossing kan zijn om de buitenunit in een schuur – voorzien van luchtroosters – te plaatsen. “Houd er dan wel rekening mee dat het buitendeel water afvoert. Bedenk daarnaast dat als lekwater niet weg kan er kans bestaat op bevriezing. Om die reden worden in Scandinavië de buitenunits meestal ruim boven de grond geïnstalleerd.”

Plaatsing achter een muur

In Nederland is het lastig om een buitenunit verhoogd of achter een muur te plaatsen. Een muur en een zichtbare buitenunit van een warmtepomp in de voortuin zijn vergunningsplichtig bij een hoogte van meer dan 1 meter. “Daarnaast kan een muur de luchtdoorstroming”, vult Kranenberg aan. Maar er zijn ook andere oplossingen denkbaar, blijkt na enig filosoferen. “Een idee is om de buitenunit in een verlaging met luchtroosters te plaatsen. Ook daarbij moet op de luchtstroming worden gelet. En nog een ander idee is om planten om de unit heen te zetten. Het groen absorbeert geluid en kan net het verschil maken.”

Een idee is om de buitenunit in een verlaging met luchtroosters te plaatsen

Tips en tricks voor installateurs

Het potentieel aan geluidsbeperking hangt echter voor een belangrijk deel af van de locatie. “Maar door goed om je heen te kijken zie je vaak meerdere mogelijkheden. Vanuit de gezamenlijke brancheverenigingen zoals Techniek Nederland, DHPA en NVKL is trouwens een document beschikbaar voor installateurs, met tips en tricks.” Kranenberg pleit voor een praktische regeling van het ministerie. “We moeten het samen oplossen. Het mag niet zo zijn dat we afzien van de voordelen van warmtepomptechnologie omdat de wet- en regelgeving omtrent geluid voor roet in het eten zorgen. Dan gooien we het kind met het badwater weg. Iedereen is gebaat bij het voorkomen van excessen en overlast. Daarom zie ik liever dat er mooie architectonische oplossingen komen.”

Overleg met de buren

Tot slot moet het begrip tonaliteit nog verder worden uitgewerkt, zodat het hanteerbaar wordt. Het menselijk gehoor is namelijk een subjectieve graadmeter, en wetgeving is pas uitvoerbaar als er objectieve standaarden aan ten grondslag liggen. Kranenberg: “Eén ding is in elk geval zeker. Geen enkele aanbieder in de markt wil de veroorzaker zijn van burenhinder door warmtepompen. Daarom wordt aan dit onderwerp veel aandacht besteed bij de ontwikkeling. Zelf woon ik in een omgeving waar ‘noaberschap’ nog een groot goed is. Mijn advies: voorkom problemen achteraf en treed bij twijfel met elkaar in overleg. De energietransitie zal voor iedereen veranderingen met zich meebrengen. Niet alles is met regels te ondervangen. Maar door met elkaar te praten, en te denken in oplossingen, ligt er een duurzame toekomst voor iedereen in het verschiet.”

Lees meer over geluid en warmtepompen:
• GGD’s vragen aandacht voor gezondheidseffecten geluid warmtepompen
• White paper over de  psychische kant van geluid warmtepompen
• Door geluidseisen zet Minister zet warmtepomp buiten spel
• Geluid airco in De Rijdende Rechter
• In de berichten vliegen verschillende termen voorbij, zoals geluidsvermogen, luchtdruk, dB, dB(A) en geluidsenergie. Maar wat   betekenen ze eigenlijk?
• Het geluid van lucht/water-warmtepompen: ‘is de wetgever horende doof?’
• De voorgestelde wijziging van het Bouwbesluit omvat geluidseisen voor buitenunits.
• Het Institute of Technology (AIT) in Wenen doet onder programmanaam SilentAirHP onderzoek naar een ultrastil concept voor een  lucht/water-warmtepomp.
• Volgens Onderzoeksbureau Sira Consulting brengt de invoering van geluidseisen maatschappelijke kosten met zich mee.
• Het consumentenprogramma Kassa nam vorig stelling met de uitspraak dat miljoenen Nederlanders last gaan krijgen van het geluid van warmtepompen.
• Een lucht-water warmtepomp maakt wat geluid, maar er zijn voldoende oplossingen voor, zo blijkt uit een rondvraag langs marktpartijen, naar aanleiding van uitspraken in het programma Kassa.
• Als je van tevoren goed nadenkt hoe en waar je een warmtepomp plaatst, hoeft geluid geen issue te zijn”, stelt Richard van der Lei, directeur Koelvisie in Drachten, in zijn gastcolumn.
Reageer op dit artikel