artikel

Fabrikanten ontwikkelen oplossingen voor geluid

Sector

Het geluid van de warmtepomp houdt de gemoederen bezig. Niet alleen bij consumenten, ook bij fabrikanten. Zij werken hard aan oplossingen; units worden bijvoorbeeld voorzien van een grotere ventilator die al bij een heel laag toerental voor voldoende luchtopbrengst zorgt. Maar ook ‘externe’ oplossingen zoals omkastingen zijn in trek, zo blijkt.

Fabrikanten ontwikkelen oplossingen voor geluid

Eerder dit jaar meldde consumentenprogramma Kassa dat in de toekomst tot 20 procent van de Nederlanders ernstige geluidsoverlast van warmtepompen kunnen ervaren. Het is in dat kader dus niet vreemd dat fabrikanten zich nu massaal toeleggen op de ontwikkeling van geluidsreducerende maatregelen.

Compressor en ventilator

“In het buitendeel zit een compressor en een ventilator. In feite zijn dat de enige twee geluidsbronnen”, legt Rudy Grevers van Alklima/Mitsubishi Electric uit. Hij vertelt dat geluid op basis van twee parameters kan worden gemeten: geluidsvermogen en geluidsdruk. “Geluidsvermogen kan worden beschouwd als de bron, het is het totaal aan ge-luids­energie dat wordt uitgestraald. Bij geluidsdruk gaat het om het geluid dat wordt ervaren. Die druk wordt bepaald door de omgeving en door de afstand tot de bron. Zo heeft de sirene van hulpdiensten een dB(A) van 120, een stofzuiger een dB(A) van 80 en gewone gesprekken tussen mensen een dB(A) van 60.” Volgens Grevers praat je in de woningbouw over warmtepompsystemen met een geluidsdruk van 43 dB(A) op één meter in ‘vrij veld’-conditie (onder nominale condities). Jorn Verheij, Sales Engineer Acoustic Solutions bij Merford, schat het iets hoger in. Hij baseert zich op de marketingfolders van fabrikanten. “Het verschilt sterk, van 45 tot 67 dB(A). Er zijn stille units beschikbaar die tot maximaal 45 dB(A) produceren. Daarbij wordt echter vaak gemeten onder gering vermogen. Wanneer in dat geval meer vermogen wordt gebruikt, stijgt het geluidsvermogen.”

Geluid van de buitenunit wordt op basis van twee parameters gemeten: geluidsvermogen en geluidsdruk.

Gebukt onder herrie

Toch ervaren mensen het geluid van de warmtepomp als storend, zo bleek uit het optreden van een Brabants echtpaar in het televisieprogramma Kassa. Het stel gaf in de uitzending aan zwaar gebukt te gaan onder de herrie van de warmtepomp van de buren. Die hield hen ’s nachts als een soort ronkende ijskast uit de slaap. Voor de Tweede Kamer was de uitzending reden tot het stellen van vragen aan Minister Ollongren van Wonen (zie kader onderaan dit artikel). Zij wil onder andere snel verplichtingen in het Bouwbesluit opnemen over de geluidsproductie van warmtepompen.
De wetgeving stelt nu geen eisen aan het geluidsniveau van warmtepompen en apparaten zoals airco’s. Gemeenten kunnen alleen zelf eisen vastleggen in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Behalve in Duitsland worden in omringende landen ook nog geen eisen gesteld aan de geluidsproductie van warmtepompen. Er zijn wel Europese richtlijnen, maar die zijn nogal soepel en daar voldoen de fabrikanten volgens de minister al vrij snel aan. Ollongren zal binnenkort het Bouwbesluit 2012 aanpassen aan de eisen voor bijna energie neutrale gebouwen, BENG. Gelijktijdig wil ze duidelijke eisen opnemen over de maximale geluidsproductie van warmtepompen en andere apparatuur, zo laat ze aan de Kamer weten. Meer over de betreffende Kamervragen en de antwoorden van de minister is te lezen in het kader bij dit artikel.

> Leestip: In artikelen en berichten vliegen verschillende termen voorbij, zoals geluidsvermogen, luchtdruk, dB, dB(A) en geluidsenergie. Maar wat betekenen ze eigenlijk? 

Mogelijkheden

Voor fabrikanten is het reden om een tandje bij te zetten in de productontwikkeling. Zo zet Alklima het nieuwe Ecodan-systeem van Mitsubishi Electric op de Nederlandse markt. De Ecodan-buitenunits zijn ‘oversized’ uitgevoerd, met een grote ventilator als vervanging van de twee kleinere ventilatoren. Hierdoor is het toerental van de ventilator bij gelijke volumestromen aanzienlijk lager. Verder is in het nieuwe model de compressor volledig ingekapseld, waarbij de compressor en alle leidingen geluidstechnisch volledig zijn ontkoppeld van de behuizing. “Als gevolg van deze maatregelen is de geluidsproductie van de buitenunit aanzienlijk gereduceerd. Op 1 meter afstand heeft deze unit (7,5 kW, -red.) een geluidsdruk van 43 dB(A)”, aldus Grevers.

‘Geluidsoverlast is relatief’

Verschillende fabrikanten ontwikkelen omkastingen voor buitenunits (foto: Merford).

Dat is ruim onder de geluidsdruk van bijvoorbeeld een groepje pratende mensen. “Geluidsoverlast is natuurlijk relatief. Wat de een hinderlijk vindt, is voor een ander niet storend. Daarbij is het vooral een probleem wanneer de warmtepomp ook kan koelen. Dit is immers een functie die vooral in de zomer wordt gebruikt, wanneer de buren vaker buiten zitten en ze de eventuele bromtoon sneller ervaren”, zegt Jan Willem van de Groep van Factory Zero. Hij ziet dat fabrikanten in sommige gevallen ook de vorm van de schoepen hier en daar aanpassen, maar over het algemeen veroorzaakt niet de ventilator maar de compressor de ervaring van geluidshinder.

Omkasting voor buitenunit

In bestaande situaties wordt daarom steeds vaker gekozen voor een omkasting, merkt Verheij van Merford op. “Wij zien de vraag oplopen en hebben al meerdere omkastingen geleverd.” Merford heeft een warmtepompomkasting ontwikkeld die volgens eigen zeggen een geluiddemping van 9 – 15 dB(A) biedt, afhankelijk van het type warmtepomp en het geluidsspectrum. De omkasting is opgebouwd uit verzinkt plaatwerk. De panelen en akoestische lamellen zijn gevuld met het geluidsabsorberende materiaal akotherm. De omkasting heeft geen verbindingen met de warmtepomp, waardoor bij goede montage trillingoverdracht is uitgesloten, stelt Verheij. “Wij zijn in gesprek met verschillende bouwbedrijven en installateurs om de omkasting al meteen bij plaatsing van de unit zelf te installeren. Voorkomen is immers beter dan genezen.” De prijzen van de omkastingen lopen uiteen van bijna 1.200 tot een kleine 2.000 euro.

> Leestip: Naar aanleiding van de zojuist genoemde uitzending van Kassa maakten we een rondgang langs verschillende marktpartijen, om de reacties te peilen.

Slimme oplossing

Behalve Merford zijn er tal van andere aanbieders van omkastingen. Logisch, want een geluidwerende omkasting van de buitenunit is ook volgens de minister ‘een slimme oplossing’. Zijn ze echter voor alle warmtepompen beschikbaar? “De omkasting is voor veel warmtepompen geschikt. We hebben echter alleen een versie voor vrijstaande warmtepompen, dus niet voor een wandversie”, aldus Verheij. Behalve omkastingen kunnen trillingsdempers of een dempende montagebalk worden geïnstalleerd. Maar of dat in de toekomst allemaal nodig is? Grevers denkt van niet. “Je ziet dat productontwikkeling zorgt voor definitieve oplossingen, waardoor externe maatregelen niet meer nodig zijn.” Omkastingen leveren volgens hem bovendien ook weer nieuwe uitdagingen op, omdat de luchthoeveelheid wordt belemmerd. Dat kan de prestatie en het rendement negatief beïnvloeden. “Maar kasten kunnen in specifieke situaties met bijvoorbeeld oudere systemen een optie zijn. Een juiste plaatsbepaling speelt hierbij ook een rol, ook vanuit esthetisch oogpunt.”

Doorontwikkeling en innovaties

Ontwikkelingen staan nooit stil bij Mitsubishi Electric, zegt Grevers verder. “Er komen innovaties aan, dat is zeker. Maar met simpele regelingen kunnen we de geluidsproductie van onze huidige systemen ook verlagen door het maximale vermogen te beperken op basis van tijd of temperatuur. Hierdoor wordt het systeem bijvoorbeeld in de nachturen maar voor 50 procent vrijgegeven. Dat is prima mogelijk omdat er dan maar een beperkte warmtevraag is en er geen grote hoeveelheden warm tapwater nodig zijn.”

 

Minister Ollengren van Wonen.

Antwoord op Kamervragen
In mei van dit jaar stelden twee leden van de CDA-fractie in de Tweede Kamer vragen aan minister Ollongren van Wonen, over het geluid van airconditioning en warmtepompen. Zo vroegen ze de minister in hoeverre dat geluid overlast kan veroorzaken bij omwonenden, en in hoeverre er nationale regels aan dat geluid worden gesteld. Het antwoord op die eerste vraag is tamelijk eenvoudig: dat hangt van verschillende factoren af, zoals het aantal installaties in de omgeving, het geluidsniveau van die installaties en de gevoeligheid van omwonenden voor het geluid. Volgens de minister zijn er in het Bouwbesluit geen regels gesteld om omwonenden tegen het geluid van warmtepompen te beschermen, maar is ze wel van plan om hier – tegelijk met de BENG-eisen – regels over op te nemen. Later dit jaar wordt hier meer informatie over naar buiten gebracht. Tot het zover is kunnen gemeenten het zogenaamde ‘vangnetartikel’ 4:6 van de model-APV gebruiken: hierin staat dat het verboden is om toestellen of geluidsapparaten in werking te hebben die geluidshinder voor de omgeving veroorzaken. Overigens worden in de Europese Ecodesign-regels maximale grenzen gesteld aan het geluidsniveau van warmtepompen die op de markt worden gebracht (verordeningen 813/2013 en 814/2013).
Op de vraag in hoeverre warmtepompleveranciers met oplossingen komen, verwijst de minister naar initiatieven zoals ook in het artikel bij dit kader zijn beschreven: grotere compressoren met een lager toerental, geluidswerende omkastingen, en aandacht voor de locatie waar de buitenunit van de warmtepomp wordt geplaatst. Tot slot wijst de minister nog op initiatieven die het mogelijk maken om ‘individuele warmtetechnieken’ (lees: decentrale warmtepompen) technisch door te ontwikkelen. Zo wordt hier in het aanstaande Klimaatakkoord aandacht aan gegeven, en is er de TKI Urban Energy (Topconsortia voor Kennis en Innovatie), waarbinnen een innovatieregeling is opgezet onder het programma “korte termijn innovaties aardgasloze wijken, woningen en gebouwen”.

 

Reageer op dit artikel