artikel

Warmtepompgebruiker bij Radar: wat ging er mis?

Projecten

De tv-reportage van Radar over warmtepompen deed op social media veel stof opwaaien. Dat gold vooral voor de bijdrage van Robert-Jan Mijnarends uit Goes. In de winter krijgt hij zijn huis met de warmtepomp vaak niet voldoende warm. Wat ging daar mis? Om dat te achterhalen, ging Vakblad Warmtepompen met expert Rimme van der Ree naar Goes. Valt er nog wat te redden?

 Tekst: Richard Mooi

Warmtepompgebruiker bij Radar: wat ging er mis?

Robert-Jan Mijnarends dacht zijn zaakjes goed voor elkaar te hebben. In 2014 besloot hij op zijn villa aan het Goese Meer zonnepanelen te laten leggen. Maar liefst zeventig stuks pasten er op het dak. De opbrengst zou veel hoger worden dan het elektriciteitsverbruik van de familie Mijnarends. Extra terugleveren levert niets op, dus via-via had Mijnarends gehoord dat een warmtepomp mooi dat enorme surplus aan elektriciteit kon benutten: “Ik wilde geld besparen door de warmtepomp op energie van de zonnepanelen te laten draaien. Energy Guard, eigenlijk gespecialiseerd in het leveren van de pv-panelen, kwam met het voorstel om een lucht/water-warmtepomp van 22 kW te installeren. Dat toestel zou de ketel vervangen.” De leverancier zette geen vraagtekens bij het afgiftesysteem.

Buren klaagden over het geluid van optoerende ventilatoren.

Forse geluidsbron

Toen kwam de winter en werd het niet warm in de woning. Het duurde even voordat Mijnarends de warmtepomp als boosdoener kon aanwijzen. Het huidige afgiftesysteem van radiatoren en convectoren had bij koude dagen een hoge watertemperatuur nodig om voldoende vermogen af te kunnen geven, ontdekte Mijnarends. Daarnaast kwam er nog een klacht naar voren. De warmtepomp bleek een forse geluidsbron. Buren klaagden over het geluid van optoerende ventilatoren. Bij een buitentemperatuur onder de 7 °C zag Mijnarends ijsaangroei in de verdamper. Vanwege de perikelen nam Mijnarends drastische maatregelen. De cv-ketel, die nog was blijven hangen, werd weer in stelling gebracht. Zodra de buitentemperatuur onder de 7 °C zakt, schakelt hij de cv-ketel aan, en de warmtepomp helemaal uit. De afgekoppelde kamerthermostaat van de Nefit-ketel kreeg weer een plek aan de muur in de woonkamer, naast de thermostaat voor de warmtepomp. “Ik moest er een extra kabeltje voor trekken.”

 

Rimme van der Ree en Robert-Jan Mijnarends meten de geluidsproductie van de buitenunit.

Enquête bij Radar

Het consumentenprogramma Radar van AvroTros vroeg deze winter consumenten met een warmtepomp om hun ervaringen te delen. Mijnarends vulde de enquête in. Niet om de warmtepomptechniek af te kraken, maar om mensen te waarschuwen voor de gevolgen. Hij is inmiddels ervaringsdeskundige geworden en weet nu ook dat een warmtepomp een laagtemperatuursysteem is, terwijl de radiatoren in zijn woning werken met een hoge temperatuur. “Vijftig graden uit de warmtepomp is te laag voor dit huis. Ik krijg het ’s winters niet warm.”

“Met 70 pv-panelen is de woning in theorie energieneutraal.”

‘Vermogen is toereikend’

In opdracht van Vakblad Warmtepompen bekeek Rimme van der Ree van Klimaatexpert de problemen in de Zeeuwse woning, en de mogelijke oplossingen. Het goede nieuws is dat het vermogen van de warmtepomp niet de boosdoener is. Sterker nog, het vermogen van 22 kW is meer dan voldoende. “Dat is meer dan toereikend. En met 70 pv-panelen is de woning in theorie energieneutraal”, aldus Van der Ree. Op basis van het gasverbruik in 2013, voordat de warmtepomp werd geïnstalleerd, rekent hij uit dat een toestel van ruim 12,7 kW bij een buitentemperatuur van -10 °C voldoende zou moeten zijn. Hij zoekt het euvel in het afgiftesysteem. “Als je oud en nieuw gaat koppelen, gaat dat zomaar niet. Je krijgt onbalans.” Het heeft te maken met de zogenaamde delta-T’s in een systeem. Een radiator of convector(put) krijgt in de winter water van 70 of 80 °C voor zijn kiezen en is zo ingeregeld dat het water 20 °C afkoelt. De cv-ketel werkt ook het best op een delta-T van 20 °C, en de volumestromen door de leidingen zijn eveneens afgestemd op een temperatuurverschil van 20 °C. Maar dan komt de warmtepomp in het spel. Die functioneert het best bij een delta-T van slechts 5 °C. Dat is andere koek. Om bij een kleine delta-T toch voldoende vermogen over te brengen, moet er veel water worden rondgepompt. “Er gaat vier keer zoveel water door je afgiftesysteem.”

‘Systeem in tweeën knippen’

De leidingdiameters zijn niet afgestemd op zo’n grote flow, en de warmtepomp kan zijn warmte niet kwijt. De watertemperatuur stijgt, waardoor de warmtepomp afschakelt op de snel bereikte watertemperatuur. Dat herhaalt zich voortdurend en het is funest voor het rendement van de warmtepomp en uiteindelijk ook de levensduur. In situaties waarbij een warmtepomp aan een bestaand afgiftesysteem wordt gekoppeld, adviseert Van der Ree altijd een open verdeler of buffervat toe te passen. “Je knipt het systeem in tweeën.” De warmtepomp draait over de open verdeler of het buffervat en kan altijd de volumestroom halen. Een aparte pomp voor het afgiftesysteem draait op de oude delta-T van 20 °C.

De warmtepomp is zonder buffervat of open verdeler parallel aan de cv-ketel aangesloten.

Vergroting van waterinhoud

De voorkeur van Van der Ree gaat uit naar een buffervat. Het buffervat vergroot de waterinhoud van het systeem waardoor de draaitijd, en dus ook de stoptijd, wordt verlengd. “Het aantal starts en stops wordt daarmee aanzienlijk beperkt.” Deze oplossing zorgt er in ieder geval voor dat de warmtepomp in huize Mijnarends beter gaat presteren, vat Van der Ree samen. Daarnaast adviseert hij om het afgiftevermogen van de convectoren te vergroten door er boosterventilatoren onder te hangen. Dat is een eenvoudige en goedkope manier om een hoogtemperatuur-convector geschikt te maken voor een laagtemperatuur-warmtepomp. “Je brengt de convectiewarmte geforceerd op gang.”

‘Isolatie is niet altijd direct nodig’

Misschien wel de belangrijkste les uit de speurtocht naar de haperende warmtepomp in Goes is de vraag of het bestaande afgiftesysteem geschikt is voor laagtemperatuurwarmte van de warmtepomp. Een vraag die altijd moet worden gesteld, vindt Van der Ree, en eigenlijk belangrijker is dan de vraag hoe goed een woning is geïsoleerd. Is er al vloerverwarming aanwezig in de woning, dan is de komst van een warmtepomp vrijwel nooit een probleem. Hij kan probleemloos en met een hoog rendement op een lage temperatuur draaien. Daaruit blijkt dat isolatie niet altijd direct nodig is, zeker niet in extreme mate. In deze voorbeeldwoning uit 1993 is al sprake van redelijke isolatie. De woning is te jong om tot een drastische energierenovatie over te gaan, verduidelijkt Van der Ree. “Op het moment dat je verbruikt kun je met een warmtepomp ook veel besparen. Als je naar de investering kijkt, is een laagtemperatuurwarmtepomp – mits gekoppeld aan een geschikt afgiftesysteem – een kleinere investering dan isoleren.”

Rimme van der Ree (rechts) onderzoekt de warmtepompinstallatie in de woning van Robert-Jan Mijnarends (links).

Hoogtemperatuurwarmtepomp

In situaties met radiatoren is het beeld heel anders en is alleen een hoogtemperatuur-warmtepomp geschikt. Zo’n systeem bestaat uit twee compressoren in cascade. “Maar let op, je moet ook de COP door 2 delen.” Toch blijkt uit de rekensoftware van Klimaatexpert dat zo’n systeem nog met een jaar-SCOP van 3,3 draait. Door de hoge prijs van een cascadewarmtepomp zou in het voorbeeld van Mijnarends de terugverdientijd op 23 jaar uitkomen. Dat is te lang voor de gemiddelde consument, beseft Van der Ree, maar in combinatie met zonnepanelen ontstaat een heel ander beeld. “Het is allemaal veel sneller terug te verdienen als je de middelen hebt om te investeren in zonnepanelen en een warmtepomp.” In deze woning in Goes was de terugverdientijd 11 jaar geweest. Overigens legt Klimaatexpert bij het keuzemoment voor een hoogtemperatuur-warmtepomp altijd de optie van extra isolatie op tafel. Op dat moment volstaat een eenvoudiger laagtemperatuur-warmtepomp.

De woning van Robert-Jan Mijnarends staat te koop; hij zal zelf de adviezen van Rimme van der Ree dus niet opvolgen. 

Hybridesysteem ‘pur sang’

Uit de enquête van Radar blijkt dat de problemen met warmtepompen het meest voorkomen in oudere, minder geïsoleerde woningen. Van der Ree: “Veel warmtepompen zijn aangesloten op hoogtemperatuur-radiatoren. Dat is een moeilijk verhaal. Er moet in die gevallen worden gekozen voor verder verduurzamen, of om een hoog-temperatuurwarmtepomp te laten installeren.” Wat gaat bewoner Robert-Jan Mijnarends met de adviezen van Rimme van der Ree doen? Vooralsnog niet zoveel, want de woning staat te koop. De nieuwe bewoners zal hij op de hoogte brengen van de relatief eenvoudige wijzigingen. Voorlopig draait de warmtepomp bij een buitentemperatuur volop en is het een hybridesysteem pur sang. Maar wel in een dure variant. “De heer Mijnarends heeft vlees gekocht bij de groenteboer”, zegt Van der Ree. “Dat is het meest schrijnende van het verhaal, en de warmtepomp krijgt de zwarte Piet. De leverancier had de kennis niet die moet hier op worden aangesproken.” De installateur van de warmtepomp, Hart4Solar, zegt dat de installatie is verkocht door Energy Guard, dat in 2014 failliet is gegaan, en dat men destijds niet bij het adviestraject betrokken is geweest.

> Eerder noemde Frank Agterberg, voorzitter van de Dutch Heatpump Association (DHPA) in dit artikel de  door Radar gekozen praktijkcase “uitzonderlijk en daarom niet goed gekozen.”

> Downloadtip:
In de gratis white paper ‘Dimensionering van warmtepompen’ leest u alles over het juiste vermogen van een warmtepomp.

> Leestips:
Minister Ollongren verwerpt kritiek op afgezwakte BENG-normen.

‘Gas- en olieketels moeten in 2030 worden verboden’.
Column: ‘Het belang van goede inregeling’.
‘Warmtepompen maken een Elfstedentocht mogelijk’.

Reageer op dit artikel