artikel

Energiemodule maakt huurwoningen in Soest ‘nul-op-de-meter’

Projecten

De gemeente Soest is zeventig gasloze en energieneutrale woningen rijker. Daarbij is geleerd van eerdere projecten; de toegepaste energiemodule is smaller en stiller. Er komt nog wel geluid uit, maar dat blijkt een kwestie van wennen. Wijkbewoners die vanaf het begin bij het project waren betrokken, zijn enthousiast. Energie is inmiddels een veelbesproken topic op verjaardagen.

Energiemodule maakt huurwoningen in Soest ‘nul-op-de-meter’

Tekst: Martijn Louws

BAM Wonen heeft in opdracht van woningcorporatie Portaal de afgelopen maanden huurwoningen aan de Ruysdaellaan, Hobbemalaan en Vermeerlaan in Soest klaar gemaakt voor de toekomst. Belangrijke elementen in deze nul-op-de-meter-woningen zijn de plaatsing van zuinige en duurzame installaties zoals een warmtepomp en zonnepanelen, en de toepassing van extra isolatie.

11.000 woningen naar energieneutraal

“We hebben geleerd van de renovatie in Soesterberg”, zegt Marnette Vroegop van Portaal. Zij doelt op de in totaal 81 woningen in de Utrechtse plaats die al eerder naar nul-op-de-meter zijn omgeturnd. Ook in Heerhugowaard is een eerder project naar nul-op-de-meter afgerond. “Wij hadden met BAM de deal de Stroomversnelling, met als doel 11.000 woningen naar energieneutraal te renoveren. In het begin in Soesterberg en Heerhugowaard werd de energiemodule anders opgebouwd. De module was relatief groot en bewoners vonden het bijvoorbeeld niet altijd prettig dat het keukenraam daardoor moest komen te vervallen. Doordat BAM de opbouw van de verschillende componenten heeft aangepast en heeft gezorgd voor een smaller ontwerp, is dat raam in de woningen in Soest behouden gebleven.”

Slimmere energiemodule

De energiemodule is kleiner, slimmer en zuiniger gemaakt, zegt Pascal Holleman, Werkvoorbereider Renovatie Concepten van BAM. “De module was vierkant, maar door dezelfde componenten te stapelen is hij nu rechthoekig en standaard slechts 70 centimeter breed.” Zo is de module bij iedere huurwoning, die standaard een keuken aan de achter- of voorkant van het huis heeft, in de gevel in te passen. “Een keukenkastje van 60 centimeter plus de helft van de bouwgevel (10 centimeter) maakt dat de module overal is in te passen. En dat is belangrijk, een gestandaardiseerd product zorgt ervoor dat we kunnen focussen op de afwijkingen die hier en daar natuurlijk ook voorkomen”, aldus Holleman.

Geluidsniveau

Hoe verliep de transitie bij dit project? Tegen de bestaande gevels van de woningen zijn nieuwe geïsoleerde gevelpanelen geplaatst, inclusief kunststof kozijnen met drielaags glas. Ook is de kruipruimte volledig geïsoleerd met Drowa Chips (‘brokjes’ schuim). Over het bestaande dak is een geïsoleerd dak met zonnepanelen aangebracht. Daardoor zien de woningen eruit alsof het nieuwbouw betreft. Achter de huizen is een energiemodule geplaatst waarin de installaties zitten. Hiervan is recent de omkasting geoptimaliseerd en geïsoleerd. “De warmtepomp springt soms aan, dat maakt een zoemend geluid. Het voldeed qua geluidsniveau aan de eisen, maar BAM heeft toch besloten meer te doen aan geluidsreductie. Zo hoeven mensen zich er niet aan te storen als ze rustig in de tuin zitten”, aldus Vroegop.

> > > Verschillende leveranciers geven ieder een eigen benaming voor units waarin alle: technische componenten voor een warmtepompsysteem zijn samengebracht. Eerder publiceerden we een overzicht.

Betrokkenheid bewoners

De tevredenheid van de bewoners is erg belangrijk, legt zij verder uit. “We mogen deze renovatie pas uitvoeren als minimaal 70 procent van de bewoners er vooraf mee instemt. We nemen hen dus al vroegtijdig mee.” Portaal heeft daarbij een goed verhaal. Vroegop: “Vooraf stellen we dat de woonlasten na renovatie minimaal gelijk blijven aan de situatie voor renovatie, bij gelijkblijvend gedrag en gezinsgrootte. Maar in de praktijk blijkt vaak dat veel bewoners erop vooruit gaan, vooral vanwege het feit dat de zonnepanelen meer opwekken dan vooraf ingeschat, en daarmee dus meer opleveren.” Met woonlasten wordt de optelsom van huur, servicekosten en energiekosten bedoeld. “Wat verandert voor bewoners is dat (een deel) van de energierekening aan ons wordt betaald. Een bijkomend effect is dat bewoners veel bewuster worden van hun energiegebruik. Op een verjaardag praten ze over hoe veel ze terug hebben gekregen van het energiebedrijf. Als je minder energie gebruikt hou je meer opgewekte energie over en krijg je meer geld terug. Zo delen buren tips met elkaar en zorgt het voor bewuster energiegebruik.”

Wennen aan laagtemperatuurverwarming

Zoals gezegd, worden de bewoners voorafgaand aan de transitie naar nul-op-de-meter uitgebreid geïnformeerd. Ze worden in kleine groepjes en later één-op-één in individuele gesprekken meegenomen in de plannen. Daarbij wordt ook verteld dat ze zelf inspraak hebben. “Ze worden deelgenoot van het project. En als mensen enthousiast zijn, is het krijgen van voldoende draagvlak veel gemakkelijker”, weet Vroegop. Die uitleg heeft overigens nog een andere belangrijk reden: mensen gaan anders wonen. “Mensen gaan over op laagtemperatuurverwarming, en dat verdient uitleg. Het opdraaien van de thermostaat levert niet meteen een warmere ruimte op, dit duurt langer dan bij een traditioneel verwarmingssysteem met een cv-ketel. Ook met het tapwater moet men anders omgaan, vanwege de warmtepomp.”

“Als mensen enthousiast zijn, is het krijgen van voldoende draagvlak veel gemakkelijker”

Plug&play warmtepomp

Die warmtepomp is de Mitsubishi Ecodan lucht/water-warmtepomp, vertelt Holleman. “Hiervoor werken we samen met onze vaste partner Alklima. Zij leveren de warmtepomp die in onze eigen fabriek helemaal bedrijfsklaar wordt geïnstalleerd en plug & play wordt opgeleverd. De ingewikkelde handelingen verplaats je op deze manier naar een geconditioneerde fabriek, en dat maakt de installatie op de locatie eenvoudiger.” In de module zitten allerlei monitoringselementen. De bewoner kan hierdoor precies zien wat het gebruik is en wat er wordt opgewekt. “Het is te vergelijken met een belbundel”, legt Holleman uit. “Een groene wijzer geeft aan dat het goed gaat en dat je aan het einde van de maand binnen de ‘bundel’ blijft. Bij rood moeten bewoners gaan opletten. Bovendien kunnen de bewoners van minuut tot minuut zien wat de pv-panelen opwekken en wat er aan elektriciteit wordt verbruikt.”

Opbrengst zonnepanelen

De zonnepanelen op het dak van een huis leveren gegarandeerd 5.600 kWh (tussenwoning), respectievelijk 5.800 kWh (hoekwoning) per jaar aan elektriciteit. Daarop draaien alle apparaten en installaties (er is geen gasaansluiting meer). Bij normaal gebruik is dat voldoende om ook alle huishoudelijke apparaten en verlichting te voorzien van elektra. De warmtepomp zorgt voor warm tapwater en verwarming; genoeg voor 45 minuten per dag douchen en een constante binnentemperatuur van 20 graden. “In Heerhugowaard moest een gezin dertienhonderd euro bijbetalen. De reden? Mensen uit het nabijgelegen asielzoekerscentrum kwamen daar douchen, het warme water stroomde er onafgebroken. Water dat elektrisch wordt verwarmd, is duur. Vandaar dat we mensen vooraf heel goed informeren over hoe ze hun woning moeten gebruiken”, aldus Vroegop.

Toegenomen comfort

Uit onderzoek ruim een jaar na afronding blijkt overigens grote tevredenheid over de woning en het toegenomen wooncomfort. Bewoners in Soest waarderen de woning met een 7,2. De belangrijkste klachten van bewoners, zoals vocht, tocht en schimmel zijn verholpen. “Met name het toegenomen comfort hierdoor en de uitstraling worden geprezen”, aldus Hans van Vucht van het Centrum voor Woononderzoek. Hij stelt dat zo’n 80 procent van de bewoners van de diverse nul-op-de-meter-projecten waar hij onderzoek heeft gedaan, tevreden is. “Ze vinden het vaak behaaglijk warm in de woning, en de tocht, vocht en kou van de oude situatie zijn verdwenen.” Bovendien heeft men het niet alleen in de winter lekker warm, ook in de zomer merken de bewoners het verschil: goede isolatie is niet alleen warmer in de winter, maar ook koeler in de zomer.

Aandachtspunten

Desalniettemin zijn er ook puntjes van aandacht. “Zo’n 10 procent van de bewoners is na een jaar nog ontevreden. Waarover? Ze missen de stralingswarmte. Er zijn bewoners waar letterlijk het straalkacheltje zorgt voor de nodige bijverwarming.” Ook het geluid van de warmtepomp komt terug in de onderzoeken van Van Vucht. “Met name aan het begin ervaren bewoners dat als storend. Ik wist niet dat, zoals nu blijkt, mensen vaak met het raam open slapen. En juist ‘s nachts, wanneer het stil is, is het geluid goed hoorbaar. Maar het lijkt ook een kwestie van gewenning, zegt Van Vucht op basis van de onderzoeksresultaten. “Na verloop van tijd hoor je ze er niet meer over. Het is net zoals de situatie waarbij je dicht bij het spoor woont. Dat geluid wordt na verloop van tijd ook gewoon.”

> Leestip: Het aantal Nederlanders dat onderschrijft dat woningen aardgasloos moeten worden verwarmd, is stabiel, zo blijkt uit onderzoek van Stichting HIER klimaatbureau

> De verduurzaming van bestaande portiek/etagewoningen naar NOM  levert een grote uitdaging op. In een van de sessies op het Nederlands Warmtepomp Congres 2018 wordt uitgebreid ingegaan op een concept dat hier op inspeelt.

Reageer op dit artikel