artikel

Project – Recreatiepark Uitspanning Zonnedauw

Projecten

In Grashoek, gelegen tussen Eindhoven en Venlo, realiseert At Koning ‘Uitspanning Zonnedauw’: een architectonisch hoogwaardig recreatiepark vol energiebesparende innovaties. Het park moet een showroom en een proeftuin worden waarin de toekomstige standaard in duurzaam bouwen wordt getoond. En het mooiste ervan? “De bezoeker hoeft er niets van te merken, tenzij hij dat zelf wil”, aldus Koning.

Project – Recreatiepark Uitspanning Zonnedauw

Tekst en foto: Bas Roestenberg

In de jaren zeventig kreeg At Koning, opgeleid als werktuigbouwkundige, belangstelling voor bouwtechniek en geluidsisolatie. “Dat onderwerp heeft uiteraard raakvlakken met thermische isolatie”, vertelt hij. “Ik kreeg steeds meer interesse in de technieken, ging cursussen volgen en heb er gaandeweg veel kennis over opgedaan.”

Uiteindelijk leidde dat in 1990 tot de bouw van zijn eigen huis: een ruimte van 2.500 m³ die volledig werd verwarmd met een klein gasketeltje. Koning: “Daar kreeg ik veel vragen over. Mensen vroegen zich af hoe ik dit voor elkaar wist te krijgen. Daardoor kreeg ik het idee om een demonstratieproject op te zetten, en dat wordt nu in fases gerealiseerd bij educatief recreatiepark Uitspanning Zonnedauw”.

Extreem energiezuinig
Op het 2,5 hectare grote terrein van Zonnedauw moeten uiteindelijk dertien gebouwen verrijzen: een sanitairgebouw voor het kampeerveld, acht recreatiewoningen, twee bed-en-breakfastfaciliteiten, een educatief centrum met horeca en een beheerderswoning. De algemene doelstelling van At Koning is om een stijlvol, architectonisch aantrekkelijk park op te zetten dat extreem energiezuinig is. Voordat met de realisatie kon worden gestart, kende het project een flinke aanlooptijd. In 2000 diende Koning de eerste principeaanvraag in.

Dat leverde discussie op met de gemeente Peel en Maas, die de insteek achter het plan niet leek te begrijpen. Toen in 2005 bouwfase 1 startte, kreeg Koning te maken met een omwonende die een langdurige bezwaarprocedure startte. In 2008 kon de bouw weer verder, maar toen stokte de financiering. Uiteindelijk stak Koning eigen geld in het project, om er toch verder mee te kunnen.

Hij realiseerde een eigen waterzuiveringsinstallatie, en in de zomer van 2016 kon het eerste pand worden opgeleverd, het sanitairgebouw (‘Ons Badhuis’) voor kampeerders. Overigens is ondertussen alsnog een vruchtbaar samenwerkingsverband tussen de gemeente Peel en Maas en
Koning ontstaan. Zo werd Koning onlangs als adviseur ingeschakeld bij de bouw en ontwikkeling van 120 duurzame woningen in het dorp Egchel.

Ecoforestwarmtepomp
De waterzuiveringsinstallatie op het terrein bestaat uit zes rioolputten waar alle gebouwen op worden aangesloten. Deze putten zijn verbonden met een grote verzamelput die functioneert als toevoer voor het helofytenfilter waarin het afvalwater wordt gezuiverd. Helofyten zijn planten die ook wel in vijvers worden gehouden. Deze verzamelput is volledig opgenomen in het totaalontwerp van het terrein; de tuin loopt door in het filter, dat daardoor een integraal onderdeel uitmaakt van de groenvoorziening. “Het door dit filter gezuiverde water is zo schoon dat je het prima zou kunnen drinken”, legt Koning uit. “Dat idee stuit echter op regelgeving, en daarom gebruiken we het voor het doorspoelen van de toiletten.”

Het gezuiverde water heeft echter nog een andere bestemming. Met tussenkomst van een warmtewisselaar fungeert het als bron voor de Ecoforestwarmtepomp die samen met een 500 liter groot buffervat in het sanitairgebouw is geïnstalleerd en voor vloerverwarming en warmtapwater zorgt. Op het dak van dit gebouw ligt 6.300 kWh vermogen aan pv-panelen, en er zijn 50 heatpipes geïnstalleerd. Om het energiegebruik van het gebouw te minimaliseren, is onder andere gebruikgemaakt van bijzonder isolatiemateriaal.

‘Trias Logica’
Bovendien is over het hele terrein op 1,60 meter diepte een bodemwisselaar aangelegd, met een totale lengte van 1 kilometer. Dit bronsysteem biedt, zo denkt Koning, voldoende vermogen om alle toekomstige gebouwen op het terrein van verwarming te voorzien.

Koning wil zo veel mogelijk verschillende systemen combineren: “Een aantal gebouwen die er nu nog bijkomen, krijgen daarom een eigen, verticale warmtewisselaar. De acht ‘grasdak’-recreatiewoningen die nog moeten worden gebouwd wil ik van verschillende warmtepompsystemen voorzien; zowel lucht/ water als water/water en combinaties met riothermie. Het doel van dit terrein is immers om – behalve recreatiemogelijkheden bieden – te demonstreren welke mogelijkheden er zijn om woningen energieneutraal te maken.”

Daarbij gaat Koning naar eigen zeggen niet zozeer uit van de ‘trias energetica’, maar eerder van de ‘trias logica’: “Het startpunt bij de ontwikkeling van een pand is een energiezuinig gebouw waar het eisenpakket van de gebruikers in is doorberekend. Je tekent niet automatisch in dat het dak vol pv-panelen ligt en er allerlei voorzieningen in de technische ruimte moeten komen. Pas als je het energiegebruik van de gebruikers in kaart hebt gebracht, kun je besluiten of er bijvoorbeeld pv-panelen en een warmtepomp nodig zijn.”

Technieken koppelen
Alle technieken die op het terrein worden toegepast – van pv-panelen en een warmtepomp tot allerlei typen warmtewisselaars en een helofytenfilter – zijn al vaker toegepast. “Alleen is het voor zover ik weet uniek dat al die technieken op één locatie aan elkaar worden gekoppeld”, vertelt Koning. Hij kan zich daarbij ook met recht de ‘geestelijk vader’ noemen van alles dat tot nu toe is gerealiseerd.

“Afgezien van de bouwconstructie heb ik alles zelf ontworpen. Zowel de technische systemen – in samenspraak met installateur JTS Energietechniek (tegenwoordig JTS/Volta Limburg, red.) en Booms Regeltechniek – als de vormgeving en architectuur van de gebouwen.”

Voor wat dat laatste betreft, is zijn voorliefde voor de Amsterdamse School duidelijk herkenbaar. “Het is vast een kwestie van smaak, maar de meeste moderne gebouwen vind ik niet echt mooi”, vertelt hij. “Ik heb besloten om de architectuur in dit park aan te laten sluiten bij mijn favoriete Nederlandse bouwstijl, namelijk die van begin 20e eeuw. Hiermee lever ik ook het bewijs dat duurzaam bouwen prima samengaat met mooie architectuur.”

Demonstratieproject
Het sanitairgebouw fungeert inmiddels – behalve als voorziening voor kampeerders – als demonstratieproject waarmee Koning financiers hoopt te interesseren voor de rest van het project, dat volledig uitgetekend en doorberekend klaar ligt voor realisatie.

Als Uitspanning Zonnedauw eenmaal in zijn geheel is gerealiseerd, heeft At Koning een volledige showcase ontwikkeld waarmee aan bedrijven, organisaties en politici kan worden getoond hoe onbegrensd de mogelijkheden van duurzaam bouwen zijn.

Reageer op dit artikel