artikel

Laagtemperatuurverwarming in een bestaande woning: wat en hoe?

Afgifte

Een warmtepomp en laagtemperatuurverwarming (LTV) vormen een heilige twee-eenheid. Maar moet het daarbij beslist om vloerverwarming gaan? En zo nee, wat zijn dan de alternatieven?

Tekst: Richard Mooi

Laagtemperatuurverwarming in een bestaande woning: wat en hoe?

Een warmtepomp gekoppeld aan een laagtemperatuurafgiftesysteem (LTV) is eigenlijk een voorwaarde voor een goed functionerend systeem met een lage energierekening. De woning hoeft niet eens extreem goed geïsoleerd te. Belangrijker is een watertemperatuur van maximaal 45 tot 55 °C. Eigenlijk wil je zelfs een temperatuur die niet hoger is dan 35 °C, ook bij strenge vorst. Zo’n lage verwarmingstemperatuur is vrijwel alleen te realiseren met vloerverwarming. In nieuwbouw is de aanleg van vloerverwarming geen enkel probleem, maar in bestaande huizen moet het meestal achteraf worden ingeslepen, en dat is veel lastiger. Zijn er daarom alternatieven, bijvoorbeeld het gebruik van de bestaande radiatoren?

Radiatoren met boosterventilatoren

De warmteafgifte van radiatoren kan worden vergroot door er lucht doorheen te blazen. Verschillende producenten zijn op het idee gekomen om computerventilatoren naast elkaar op een balk te monteren. Deze balk past onder de radiator. Dat moet dan wel per definitie een dubbele plaatradiator zijn. Bij een enkelplaatradiator vliegt de lucht namelijk alle kanten op. De dubbele radiator moet liefst zijn voorzien van convectielamellen, want pas dan is de geforceerde luchtstroom in staat om extra veel warmte op te nemen. Een sensor op de aanvoerbuis meet de watertemperatuur, en bij 30 °C beginnen de ventilatoren te draaien, mits de stekker in het stopcontact zit. En dan gaan ze zoemen, want ze zijn niet muisstil. Volgens producent Climatebooster kan de watertemperatuur 15 °C dalen, bij dezelfde warmteafgifte. Meer concreet betekent dit dat  de watertemperatuur kan dalen van 75 naar 60 graden. Maar we willen natuurlijk een nog lagere temperatuur. Wat gebeurt er dan bij dit systeem?

Ook Speedcomfort levert kleine radiatorfans.

Het belang van waterzijdig regelen

Uit de warmtecalculator op de website van Climatebooster blijkt dat bij verlaging van de watertemperatuur van 75 naar 45 °C (bij radiatorafmetingen van 1,20 bij 0,6 meter) het afgegeven vermogen daalt van 2.047 naar 814 Watt. Met de boosterventilator stijgt het vermogen naar 1.233 Watt. Dat is nog niet gelijk aan de oude situatie, maar als de woning HR++-glas krijgt, kan het voldoende zijn. Terecht wijst Speedcomfort, een andere leverancier, op het belang van waterzijdig inregelen van de radiatoren, dat bij een lagere watertemperatuur en gebruik van een warmtepomp nog belangrijker is. Kunnen de ventilatoren tocht of stofwolken veroorzaken? Climatebooster beweert dat de luchtsnelheid in de leefzone onder de maximaal toegestane 0,2 m/s blijft, wat dezelfde eis is die voor het ventilatiesysteem geldt. Bovendien wijst de producent op een betere luchtstroming waardoor de temperatuur in de kamer gelijkmatig wordt. Het is niet mogelijk om de ventilatoren te voorzien van filterdoek.

Ventilatorradiatoren

Mooier is het natuurlijk om de ventilatoren weg te werken in een radiator, maar dat is lastig. Toch is het Radson gelukt, bij de Ulow-radiatoren. Dit zijn eigenlijk twee radiatoren boven elkaar, met in het midden een balk met ventilatoren. Verder is het systeem voorzien van een vlakke voorplaat, wat het een moderne uitstraling geeft. Het bedieningspaneel is daarbij volledig in de radiator weggewerkt. Volgens Radson is de LTV-radiator een alternatief voor vloerverwarming. Wel is voor elke radiator een stroomaansluiting nodig. In de woonkamer hoeven wellicht niet alle bestaande radiatoren te worden vervangen door de LTV-radiator van Radson. Om dat te bepalen, moeten de afgegeven vermogens van de radiatoren bij lage watertemperatuur worden berekend, om ze te vergelijken met het benodigde verwarmingsvermogen van de woonkamer.

Het LTV-systeem van convectorfabrikant Betherma.

Ventilatorconvectoren

Op de trend naar een lagere watertemperatuurafgifte spelen leveranciers van convectoren het slimst in. De Belgische convectorfabrikant Jaga is koploper als het gaat om convectoren met ingebouwde ventilatoren. Het principe hiervan is vergelijkbaar met dat van een radiator met een extra ventilatorbalk, alleen zijn de ventilatoren nu in de behuizing weggewerkt. ‘Dynamic Boost Effect’ noemt Jaga de tijdelijke geforceerde luchtstroom die bij een groot aantal types convectoren van de Belgische fabrikant kan worden toegepast.
De Nederlandse convectorproducent Betherma volgde onlangs het voorbeeld van Jaga en kan ook zijn verwarmingstoestellen voorzien van ventilatoren, onder de naam ‘High Performance Unit’. Zeker in woningen met lelijke beschadigde oude radiatoren is een upgrade met ventilatorconvectoren een prima beslissing. Ze zijn niet al te duur, maar in tegenstelling tot ventilatorradiatoren leunt dit principe volledig op convectiewarmte. Stralingswarmte geven de convectoren niet. De ventilatorradiator van Radson geeft net als bestaande radiatoren met ventilatoren nog voor een deel comfortabele stralingswarmte.

Schematische voorstelling van de werking van Climarad Care.

Ventilatorconvectoren met warmteterugwinning

In woningen met een matig ventilatiesysteem is een upgrade met ventilatorconvectoren met ingebouwde warmterugwinning een goede energetische oplossing. Climarad is een bekende fabrikant die dit aanbiedt. Daarbij hoeft niet de complete woning hun ventilatorconvector met ingebouwde WTW-unit, genaamd Climarad Care, te krijgen. Alleen toepassing in de woonkamer kan bijvoorbeeld voldoende zijn. De Care kan zowel verwarmen als koelen, en naast ventilatielucht van buiten wordt ook een lucht uit de woning aangezogen, om extra vermogen te creëren. De afzuigventielen in woonkamer/keuken en de ventilatieroosters in de ramen moeten daarbij dicht blijven. De afzuiging in badkamer en toilet blijft wel actief, in combinatie met toevoerroosters in de slaapkamer. Voor het juiste resultaat moet de afzuigbox op zolder op een lager toerental worden afgeregeld, anders is er weinig energetisch voordeel. Jaga levert met de WTW-techniek van Climarad de ventilatorconvector Strada Fresh, die ook een ingebouwde WTW-unit heeft.

Fancoilunits

Een andere oplossing is het vervangen van radiatoren door fancoilunits. Dat zijn eigenlijk luchtverwarmingstoestellen ter grootte van een radiator, om onder een raam te monteren. Fancoilunits zijn echte utiliteitproducten, in woningen vind je ze niet zo vaak. Er is echter een ruim aanbod, ook voor woningen, en de prijs ervan is niet al te hoog. Wel is het belangrijk om op het geluid te letten. Zijn ze muisstil zodat ze ook in de slaapkamers kunnen werken? Het voordeel van fancoilunits is de aanwezigheid van een condensafvoer, waardoor koelen met laagtemperatuurwater mogelijk is. Dat is bij radiatoren en convectoren met ventilator niet op laagtemperatuur mogelijk, omdat een condensafvoer ontbreekt. Voor koeling moet de watertemperatuur boven het dauwpunt blijven. Anders wordt de radiator of convector kleddernat en druipt het condenswater op de vloer of tapijt.

Het Kickspace-systeem van Remeha, in een keukenplint.

Plintventilatoren

Woningbezitters en adviseurs denken er niet zo snel aan, maar een vrij goedkope en eenvoudige oplossing is de plaatsing van een mini-luchtverwarmingstoestel in de plint van het keukenblok. Deze apparaten heten bijvoorbeeld Kickspace of Space Saver, en ze benutten de ongebruikte ruimte onder het keukenblok. Je moet wel de cv-leidingen onder het keukenblok kunnen krijgen. De keuken moet een open verbinding vormen met de woonkamer om tot een goede verspreiding van de warmte te komen. Zo’n plintconvector heeft over het algemeen meer power dan boosterventilatoren onder (bestaande) radiatoren, en ze zijn onzichtbaar weg te werken. Naast één of twee plintverwarmers onder de keuken kunnen de radiatoren in de slaapkamer boosterventilatoren krijgen. Het is een redelijk budgetvriendelijke oplossing om LTV in de woning te krijgen. Daarbij worden dan wel heel veel motortjes gebruikt, geluid blijft dus een aandachtspunt.

Verwarming via WTW-ventilatie

Bij woningen met gebalanceerde ventilatie en een WTW-unit is het mogelijk om extra verwarmings- en koelvermogen te creëren met een warmtewisselaar in het luchttoevoerkanaal. Direct na de WTW-unit wordt dan een verwarmingsbatterij geplaatst die de voorverwarmde ventilatielucht naverwarmt. Bij laagtemperatuur moet de unit wel op de maximale stand draaien, anders wordt er onvoldoende vermogen ingebracht. Dat heeft wel wat regeltechnische voeten in aarde. Via de inblaaskanalen verspreidt de verwarmde lucht zich over de gehele woning, behalve de badkamer want daar is geen inblaasrooster. Om te voorkomen dat de douche kouder wordt dan de rest van het huis moet de radiator er wellicht worden vervangen door een groter exemplaar. De verwarmingsbatterij zorgt echter voor extra luchtweerstand. Het systeem moet daarom opnieuw worden ingeregeld.

Extra warmte met een booster

WTW is een goedkope manier om extra vermogen in de woning in te blazen. Bij de meeste leveranciers van WTW-units zijn naverwarmers beschikbaar. Brink Climate Systems heeft zelfs een kleine booster, de Elan 4, die extra recirculatielucht (maximale luchthoeveelheid 450 m³/h) meeneemt om te verwarmen. Bij die luchtflow blaast de Elan 2,8 kW warmte de woning in, bij cv-water 45/35 °C. Dat is een leuke hoeveelheid extra warmte. Bij alleen een WTW-unit, dus zonder booster, is er een maximale luchtdebiet van 300-350 m³/h en daalt het verwarmingsvermogen tot zo’n 2 kW.

Het inslijpen van vloerverwarming is inmiddels beproefde techniek.

Vloerverwarming inslijpen

Alle alternatieven ten spijt, is de beste oplossing in sommige situaties nog steeds het in de vloer inslijpen van vloerverwarming. Dat is een gangbare manier om vloerverwarming in bestaande woningen te krijgen. Het is beproefde techniek waarbij geen enorme stofwolken meer vrijkomen, en ook het oorverdovende lawaai is iets uit het verleden. De huidige freesmachines zijn kleine machines met aansluiting voor een flinke stofzuiger waar bijna elk stofdeeltje in verdwijnt. Tot een paar jaar geleden waren er slechts enkele gespecialiseerde vloerverwarmingsfreesbedrijven. Tegenwoordig zijn er honderden installateurs met een inslijpmachine die zich verhuren aan andere installateurs. Zelfs verhuurbedrijven van machinegereedschappen hebben vloerverwarmingsfreesmachines in het assortiment.

Infrezen in een tegelvloer

Het is ook mogelijk om in een harde tegelvloer de sleuven in te frezen. Dat gaat wat minder snel en het zorgt voor herrie, maar met de juiste freesmachine en het goede freesblad lukt het. Gefreesde vloerwarming is vaak sneller op temperatuur dan vloerverwarming in de cementdekvloer. De buizen liggen namelijk dichter tegen de oppervlakte. Als de bestaande houten vloer of laminaat er geschikt voor is, kun je dat (laten) terugleggen. Overigens moet bij dit alles wel eerst worden gecontroleerd of de beganegrond is geïsoleerd is. Anders krijg je onbedoeld een systeem voor kruipruimteverwarming.

> Leestips:
Installateur verwarmt en koelt eigen bedrijfspand met LTV-radiatoren
Vloerverwarming: keuzehulp voor een optimaal afgiftesysteem
Verwarming met lucht/lucht-warmtepomp: kansen en valkuilen
Column: ‘Slaapkamers apart verwarmen’
Beperkingen laagtemperatuur-afgiftesystemen bestaande bouw

Reageer op dit artikel