R290-warmtepomp installeren? Veiligheid eerst!

Natuurlijk koudemiddel propaan (R290) wordt binnen de warmtepompbranche gezien als hét antwoord op de aankomende F-gassenwetgeving. Het middel heeft namelijk een extreem lage milieu-impact en leent zich voor hoge efficiëntie en aanvoertemperaturen. Tegelijkertijd zijn er door de hogere brandbaarheid van R290 ook strengere veiligheidsmaatregelen noodzakelijk dan bij voorheen gangbare koudemiddelen. Naleving daarvan blijkt vanwege ruimte, materiaal en kosten niet altijd vanzelfsprekend. Daniël Bijvank, product manager warmtepompen bij Vaillant, benadrukt echter dat dit zeker geen beperkende factoren hoeven te zijn.

De voor R290 benodigde veiligheidsmaatregelen zijn afhankelijk van het type toestel. Zo moet bij lucht-water warmtepompen meestal een ontstekingsvrije zone rondom het buitendeel aangehouden worden. Binnen deze veiligheidszone, vaak een straal van 1 tot 1,5 meter rondom de unit, mogen zich geen gebouwopeningen of elektrische componenten bevinden. Bij grondgebonden warmtepompen gelden andere voorschriften, en alleen wanneer het toestel meer dan 150 gram R290 bevat. Daarbij gaat het doorgaans om lekdetectie en/of mechanische ventilatie.

De veiligheidszone van een traditionele R290-warmtepomp.

Papier versus praktijk

Toch worden deze maatregelen om verschillende redenen niet altijd strikt toegepast. Zo wegen ruimtegebrek en kostendruk mee. Bijvank: ‘Bij bestaande woningen met weinig ruimte, zoals sociale huurwoningen, zijn soms kostbare en ingrijpende renovaties nodig om plaatsing alsnog mogelijk te maken. Of er bestaat bij planners of installateurs verwarring over wanneer veiligheidszones wel of niet van toepassing zijn.’

Daarnaast spelen kennisniveau en onderschatting van de risico’s een rol. Soms zijn opdrachtgevers of installateurs simpelweg niet volledig op de hoogte. En degenen die wel bekend zijn met de regelgeving onderschatten de noodzaak van maatregelen — zeker wanneer zij jarenlang probleemloos met minder brandbare koudemiddelen als R32 of R410A hebben gewerkt. De warmtepomp “doet het toch”. Dat kan leiden tot een te pragmatische benadering.

Geen bijzaak

De gevolgen van het niet naleven van veiligheidsvoorschriften moeten echter niet onderschat worden, aldus Bijvank. ‘Propaan kan bij lekkage, onder ongunstige omstandigheden, een explosieve gasophoping vormen. Een incident heeft niet alleen fysieke, maar ook juridische en financiële gevolgen. Bij schade kan de aansprakelijkheid terechtkomen bij de installateur of woningcorporatie. Dit kan leiden tot boetes, herstelverplichtingen of claims. Daarnaast kunnen verzekeraars dekking weigeren wanneer blijkt dat de installatie niet volgens de geldende voorschriften is uitgevoerd.’

Nieuwe mogelijkheden

De benodigde maatregelen kunnen dus een drempel vormen voor de toepassing van R290-warmtepompen. Onnodig, vindt Bijvank: ‘Veiligheid en installatiegemak kunnen dankzij technologische innovaties ook bij propaan hand in hand gaan.’ Zo zijn bij de nieuwste generatie warmtepompen van Vaillant, volledig uitgevoerd met R290, de veiligheidsmaatregelen in de toestellen geïntegreerd. ‘Een echte doorbraak in plaatsingsvrijheid, die niet ten koste gaat van prestaties’, vertelt hij trots.

De nieuwe lucht-water warmtepompen, de aroTHERM pro en aroTHERM plus, zijn uitgerust met de unieke Flexible Space Function (FSF). In het onwaarschijnlijke geval van een lekkage zorgt deze technologie ervoor dat het koudemiddel direct actief wordt vermengd met lucht. Hierdoor kan geen brandbaar of explosief mengsel ontstaan. Wanneer FSF geactiveerd wordt in de aroTHERM pro is bij vrijstaande plaatsing alleen voldoende vrije ruimte onder de unit nodig. Bij muurinstallatie is slechts 20 cm veiligheidszone op plinthoogte aan de achterkant van het buitendeel voldoende. Zo wordt het zelfs mogelijk om de nieuwe aroTHERM-modellen direct bij ramen, deuren, stopcontacten en buitenverlichting te plaatsen. Activatie van FSF heeft een verwaarloosbaar effect op de prestaties: op jaarbasis verwacht Bijvank dat het totale extra elektrisch verbruik ongeveer 7 euro bedraagt.

De veiligheidszone van een wandgeplaatste aroTHERM pro met FSF ingeschakeld.

Ook bij de aankomende grondgebonden warmtepompen, de geoTHERM exclusive en geoCOMPACT exclusive, heeft Vaillant een gepatenteerd veiligheidsconcept ingebouwd. Bij deze SafeGuard technologie wordt alle propaan in het circuit bij een lek direct geabsorbeerd door actieve koolstof. Doordat de toestellen uit zijn gerust met meer dan 150 gram propaan treden er geen prestatie- of efficiëntieverliezen op. Daarnaast besparen installateurs tijd en opdrachtgevers materiaal- en renovatiekosten, doordat extra ventilatiesystemen of muurdoorvoeren niet nodig zijn.

Zo openen slimme innovaties ook deuren naar het gebruik van R290-warmtepompen op plaatsen waar dat eerder niet mogelijk was, bijvoorbeeld krappe woningen of kleine buitenruimtes.