artikel

Regels stroomaansluiting vertragen verduurzaming

Sector

Netwerkbeheerder Liander weigerde eerder dit jaar een gebouw met een collectief warmtepompsysteem te voorzien van een centrale elektriciteitsaansluiting. De juridische strijd die volgde, mondde uit in een overwinning voor de pandeigenaar, maar de casus toont aan dat de huidige aansluitingsregels een barrière kunnen opwerpen voor projecten met een centraal warmtepompsysteem.

Regels stroomaansluiting vertragen verduurzaming

Begin dit jaar boog de toezichthouder over de energiemarkt, de Autoriteit Consumenten en Markt (ACM), zich in Den Haag over een hoogoplopend geschil tussen netbeheerder Liander en de ontwikkelaar van het duurzame bedrijfsverzamelgebouw Het Antraciet in Putten. Na een brand die het oorspronkelijke gebouw in 2016 verwoestte, besloot Aart van de Kraats, directeur van JWM Putten, om op dezelfde plek een duurzaam verzamelgebouw te realiseren, met een warmtepomp en zonnepanelen. Het gebouw, bestaande uit tien bedrijfsunits, kan met de collectieve installatie van duurzame energie worden voorzien. De verduurzaming zet volgens Van de Kraats zoden aan de dijk: ”Sinds mei 2018 hebben we al ruim 40.000 kilo CO2-uitstoot bespaard.”

Een van de bedrijfsunits in Het Antraciet.

Forse tegenwerking

Een voorwaarde om het project economisch haalbaar te maken, was dat er een centrale gezamenlijke aansluiting op het elektriciteitsnet zou komen. Het bleek niet gemakkelijk om dat voor elkaar te krijgen. Van de Kraats ondervond forse tegenwerking van Liander, dat weigerde zo’n gezamenlijke aansluiting op het publieke elektriciteitsnet aan te leggen en Van de Kraats dwong om de aanvraag juridisch aanhangig te maken bij de ACM. “We werden door Liander voor de keuze gesteld: een ACM-procedure opstarten of kiezen voor afzonderlijke aansluitingen voor de tien bedrijfsunits. We voelden ons onder druk gezet, want meerdere aansluitingen op het publieke net zouden het project economisch onhaalbaar maken”, zegt Van de Kraats.

‘Eigen netwerk’

De weigering om een enkele aansluiting te realiseren, had volgens Liander te maken met de wetgeving, zo laat persvoorlichter Jelle Wils van de netbeheerder weten. “Bij JWM Putten is sprake van een warmtepomp met installaties die met elkaar zijn verbonden, waardoor een eigen netwerk ontstaat. Dat we niet bereid waren om één enkele aansluiting te realiseren, kwam doordat we veronderstelden dat een aanvraag voor een dergelijk particulier netwerk zonder ontheffing van de ACM in strijd met de wet- en regelgeving zou zijn.” Op 9 januari van dit jaar oordeelde ACM echter dat Liander hier niet goed heeft gehandeld. De toezichthouder gaf aan dat Liander geen voorwaarden had mogen stellen en een centrale aansluiting voor het gebouw niet had mogen weigeren. Liander had ook niet op het aanleggen van meerdere aansluitingen mogen aansturen, omdat dit in strijd is met de WOZ-afbakening.

> Leestip: Bijna helft van kantoorgebouwen voldoet niet aan toekomstige label-eis.

Aantal woz-objecten

Advocaat Michel Chatelin van advocatenkantoor Eversheds Sutherland geeft uitleg over die WOZ-afbakening. Hij verleende juridische bijstand aan JWM Putten in de zaak tegen Liander. Het recht op één of meerdere aansluitingen wordt volgens hem bepaald door de vraag of een verzamelgebouw door de gemeente als enkel WOZ-object of als verzameling van meerdere afzonderlijke WOZ-objecten wordt aangemerkt. “De wijze waarop gemeenten WOZ-objecten afbakenen is daarmee van grote invloed op de haalbaarheid van vastgoedverduurzaming”, zegt Chatelin. In het geval van Het Antraciet had de gemeente de WOZ van het gebouw nog niet afgebakend. “Liander stuurde er in die fase daarom ten onrechte op aan dat het verzamelgebouw tien afzonderlijke WOZ-objecten zou omvatten, die daarmee stuk voor stuk een eigen aansluiting op het publieke elektriciteitsnet zouden moeten krijgen. Volgens de ACM gaat Liander als netbeheerder niet over de WOZ-afbakening. Daar gaat de gemeente over”, aldus Chatelin. Die heeft Het Antraciet uiteindelijk als één WOZ-object aangemerkt.

“Het recht op één of meerdere aansluitingen wordt bepaald door de vraag of een verzamelgebouw als enkel WOZ-object of als verzameling afzonderlijke WOZ-objecten wordt aangemerkt.”

Hoger beroep

Liander zegt de uitspraak van de ACM te respecteren, maar laat de zaak er toch niet bij zitten. Het gaat in beroep bij het College Beroep bedrijfsleven (CBb). Liander: “Wij vinden het belangrijk om helder te krijgen wanneer er nu feitelijk sprake is van een particulier net en wanneer niet. In de toekomst zullen we steeds meer decentrale en lokale energievoorzieningen zien ontstaan. Denk aan lokale omgevingen waar vraag en aanbod bij elkaar komen en waar bijvoorbeeld warmtepompen, windmolens en zonnepanelen een belangrijke rol spelen. Het is van belang dat er goede spelregels zijn, ook over hoe netbeheerders hiermee moeten omgaan om de toekomstige veiligheid en betrouwbaarheid van de energievoorziening te blijven garanderen.”

Commerciële belangen

Net als Liander ziet Chatelin dat meerdere netbeheerders zich in rechtszaken over aansluitingen beroepen op hun publieke verantwoordelijkheden. “Maar in werkelijkheid trachten ze hun commerciële belangen te beschermen”, stelt de advocaat. “Bij het ontwerp van de elektriciteitswet en de gaswet kregen de netbeheerders een bewakersrol: zij werden aangewezen om energiegebruikers tegen prijsopdrijvende tussenpartijen te beschermen. Netbeheerders beroepen zich graag op deze verantwoordelijkheid als argument om aansluitingen te weigeren. Goedbeschouwd zijn dat echter oneigenlijke argumenten, want lokaal opgewekte energie is vaak goedkoper dan elektriciteit uit het publieke net. Zo ook in Het Antraciet, waar de huurders dankzij de combinatie van de warmtepomp en zonnepanelen stroom afnemen die niet alleen groener, maar ook zo’n vijf procent goedkoper is dan de stroom van de grote energieleveranciers. Het gesteggel over de aansluitplicht wijst er vooral op dat het theoretische model van de verouderde wetgeving schuurt met de praktijk van nu.”

“Gemeenten kunnen de verduurzaming van de gebouwde omgeving versnellen door hun duurzaamheids- en WOZ-beleidsmaatregelen beter op elkaar af te stemmen.”

Verouderde regels

Veel regels zijn volgens Chatelin ontstaan vanuit de oorspronkelijke verwachting dat de netten geprivatiseerd zouden worden, maar dat gebeurde niet. “De leveringsbedrijven zijn weliswaar geprivatiseerd, maar de netten bleven in publieke handen. Nu er overal mini-netwerken ontstaan, zoals in Het Antraciet, moet volgens deze verouderde regels formeel voor elk mini-netwerk een netbeheerder worden aangewezen om de energiegebruiker te beschermen. Dat zet een enorme rem op de ontwikkelingen. Om de impasse te doorbreken, zou het veel eenvoudiger moeten worden gemaakt om binnen een verzamelgebouw intern meerdere aansluitingen voor één en hetzelfde WOZ-object te realiseren, of meerdere WOZ-objecten te kunnen bundelen binnen één aansluiting. Dat vraagt om nieuwe wetswijzigingen, waarbij niet verouderde regelgeving maar de actuele en toekomstige maatschappelijke kosten en baten als richtlijn worden gehanteerd.”

Vertragingen

Een rondje langs verschillende projectontwikkelaars leert dat onduidelijkheden over de WOZ-afbakening vaker tot vertragingen van duurzame bouwprojecten leiden. Chatelin: “Netbeheerders hebben belang bij zo veel mogelijk individuele aansluitingen, maar gemeenten kunnen de verduurzaming van de gebouwde omgeving versnellen door hun duurzaamheids- en WOZ-beleidsmaatregelen beter op elkaar af te stemmen.”
Uiteindelijk won pandeigenaar Van de Kraats de rechtzaak tegen Alliander. Dat stemt hem tevreden, maar de hele zaak heeft wel tot frustraties geleid, stelt hij: “Al die juridische rompslomp heeft ons veel tijd en geld, circa 25.000 euro, gekost. Ik wil graag aan de verduurzaming van ons vastgoed bijdragen, maar op deze manier wordt het je als ondernemer niet bepaald gemakkelijk gemaakt.”

> Tip: De eisen rond energieprestaties en luchtkwaliteit van gebouwen worden strenger. Op het congres Futureproof Klimaattechniek staat binnenkort de vraag centraal hoe klimaatinstallaties eraan kunnen bijdragen dat aan die eisen wordt voldaan.

> Leestip: Eerder dit jaar werd de Gemeente Veere uitgeroepen tot Europese Warmtepompstad van het jaar, mede omdat bij de renovatie van het gemeentehuis werd gekozen voor een centrale warmtepomp.

Reageer op dit artikel