artikel

Bewoners delen ervaringen met warmtepompen

Sector

Begin april trok de huizenroute voor warmtepompen in Hof van Twente grote belangstelling. Acht huiseigenaren openden de deuren voor streekgenoten, om alles te vertellen over hun warmtepomp. Vol trots, maar ook open over investeringsbedragen, terugverdientijden en geluidsoverlast. Vakblad Warmtepompen belde aan bij drie van de acht open huizen, waarvan één met de opvallende SolarFreezer.

Tekst: Richard Mooi

Bewoners delen ervaringen met warmtepompen

De duurzame huizenroute is tamelijk bekend in Nederland. Huiseigenaren vertellen dorps- of stadsgenoten met veel plezier over hun duurzame techniek of technieken. Van balansventilatie tot tripleglas en van pelletkachel tot warmtepomp, het zijn veel voorkomende technieken die bij de duurzame huizenroute onder de aandacht worden gebracht.

Onverwacht hoge opkomst

De huizenroute voor warmtepompen trok veel belangstelling.

Een huizenroute waarbij de focus alleen op warmtepompen is gericht, kenden we nog niet. Tot dit voorjaar. In de gemeente Hof van Twente besloten de duurzaamheidsorganisaties Hofkracht en Energiek Elsenerbroek tot de ‘Open Huizen Dag over Warmtepompen’. Met als doel om inwoners van deze plattelandsgemeente voor te lichten over de veelbesproken duurzame techniek. ’s Ochtends gebeurde dat met een algemeen praatje over warmtepomptechniek, en ’s middags met de echte huizenroute. Op voorhand rekende Marianne Hutten van de organisatie op 25 belangstellingen, maar het werd ruim het dubbele. Stoelen werden in rap tempo bijgeplaatst en met een kleine vertraging kregen ook de laatste binnenkomers een kop warme koffie.

‘Koudemiddel bijvullen in een warmtepomp?”

Waar in sommige kranten het woord warmtepomp nog steeds wordt getikt als ‘waterpomp’ lijken de inwoners van Hof van Twente een behoorlijk kennisvoorsprong te hebben. De vragen die technisch trainer Erwin ter Hofte van Nathan op zijn bordje kreeg, ontstegen het beginnersniveau op alle fronten. Het leek eerder een technische training voor doorgewinterde installateurs, zo gedetailleerd en concreet waren de meeste vragen. Een erg leuke: “Moet er ook koudemiddel worden bijgevuld, net zoals in de auto?” Dat hoeft niet, vertelde Ter Hofte. In de auto is alles in beweging en zweten de koppelingen koudemiddel uit, zodat af en toe een gasfles aan de airco moet worden gekoppeld. Bij woningwarmtepompen is dat anders.

Verschillen tussen bodem en lucht als bron

Maar er waren ook nog mensen die zoekende zijn. “We willen er één aanschaffen voor onze nieuwbouwwoning, maar hebben geen idee waar we moeten beginnen.” Ook de verschillen tussen een warmtepomp met bodembron en een lucht/water-warmtepomp werd uit de doeken gedaan. Daarbij werd vooral uitleg gegeven over het dalende rendement in de winter. “Jammer dat als het kouder wordt, het rendement naar beneden gaat”, werd hierbij gemeld. Ter Hofte maakte verder duidelijk dat een laagtemperatuur-afgiftesysteem het beste rendement geeft. Dat is bijna een voorwaarde voor een geslaagde warmtepompinstallatie.

   “We willen er één aanschaffen voor onze nieuwbouwwoning, maar hebben geen idee waar we moeten beginnen”

Testen met lagere watertemperatuur

Diverse bewoners waren al aan het experimenteren geslagen met de watertemperatuur van hun gasketel. Bij één bewoner bleek de woning ook met de ketelthermostaat op 45 °C behaaglijk warm te krijgen, zelfs in de vorstperiode. In zo’n situatie kan de warmtepomp een prima oplossing zijn, gaf Ter Hofte als hint. Maar dat gaat niet altijd op, want het is maar de vraag of het toestel op zolder kan staan. “Voor sommige installaties heb je best wat ruimte nodig.” En een toestel in vol ornaat weegt zomaar 450 kilogram. Kan een houten zoldervloer zo’n zwaargewicht aan? Het is natuurlijk niet de bedoeling dat de warmtepomp in de slaapkamer eindigt.

Verschillende typen warmtepompen

En toen kon het echte werk beginnen, namelijk een bezoek aan een of meer heuse warmtepompen. In totaal openden de bewoners van acht woningen hun deuren: vijf nieuwbouwhuizen waarvan drie met bodemwarmtepomp, één luchtwarmtepomp met cv-ketel, én een bodemwarmtepomp gekoppeld aan de kruipruimtezak SolarFreezer. In drie bestaande woningen waren daarnaast een warmtepompboiler (en cv-ketel), lucht/water-warmtepomp en bodemwarmtepomp te bewonderen. De lucht/water-warmtepomp kwam er eigenlijk een beetje bekaaid vanaf. Dat kan betekenen dat het toestel nog niet echt is doorgebroken in Hof van Twente, of dat de huidige eigenaren minder tevreden zijn.

Chris Koens vertelt over zijn lucht/water-warmtepomp.

‘Monitor het rendement’

Chris Koens in Diepenheim behoorde aanvankelijke tot die laatste categorie, doceerde hij vanuit zijn bomvolle keuken aan streekgenoten. Zijn lucht/water-warmtepomp (7 kW Fujitsu) verbruikte in het begin teveel elektriciteit. Niet het afgiftesysteem (vloer/wandverwarming) bleek de boosdoener, maar de hoofdleidingen. Door de lage watertemperatuur moest er veel meer water naar de vloerverwarmingverdelers. De warmtepomp kon zijn warmte door de te dunne hoofdleidingen niet kwijt en ging pendelen De hoofdleidingen die in het beton waren gestort moesten dikker. Gelukkig konden achter het kniebeschot nieuwe alternatieve leidingen worden gemonteerd. Daar kwam Koens achter door het bijhouden van het verbruik. Zijn boodschap: “Monitor het systeem. Beloftes over rendement vind ik leuk, maar ik wil het zeker weten.” Na het installeren van nieuwe hoofdleidingen werkt de warmtepomp tot volle tevredenheid. Alleen het geluid bleef een punt.

Geluid van de buitenunit

Bezoekers willen het geluid van de buitenunit horen.

“Kunnen we het geluid ook horen?”, vroeg een van de bezoekers. Dat kon net op het nippertje, want terwijl het kwik buiten steeg tot 15 °C stond de warmtepomp er de meeste tijd werkloos bij. “Ik zie in de app dat hij nu draait”, meldde Koens ineens. Het gezelschap in de keuken trok een sprintje naar buiten en stond weldra om de buitenunit. Het geluid viel reuze mee, was de conclusie. “Maar in de winter is het veel storender,” vertelde de vrouw van Koens. Hij overweegt om de buitenunit te verhuizen naar de achtertuin, maar hikt tegen de extra kosten aan. De buitenunit deed ondertussen flink zijn best, en de koude wind woei laag over de grond. “Ik krieg kolde bienen, Chris,” reageerde  één van de deelnemers die er dicht bij stond. Koens gaf nog een laatste tip mee: “Vraag meerdere offertjes  op. En vraag de installateur om een installatie die hij eerder heeft aangelegd, en ga die betreffende warmtepomp eens bekijken.”

Henk Koop geeft uitleg over zijn SolarFreezer met warmtepomp.

IJs en water

De meeste belangstelling van de ruim 50 deelnemers aan de huizenroute ging uit naar de kruipruimtezak in het nieuwbouwhuis van oud-architect Henk Koop. Koop koos de SolarFreezer, gekoppeld aan een warmtepomp van Nibe, na een intensieve speurtocht. Een lucht/water-warmtepomp viel af vanwege de mogelijke geluidsoverlast voor de buren. Een bodemwarmtepomp met een collector tot 100 meter diep in de Twente bodem maakte hem ook niet enthousiast: “Ik denk dat dit straks belast gaat worden door de overheid. Ik wil van niemand afhankelijk zijn.” De warmtepomp die hij nu heeft, haalt zijn warmte uit de 11 kuub water in de ondergrondse kruipruimtezak, geproduceerd door De Groot Installatiegroep in Hengelo. Vooral de fase-overgang van water naar ijs levert veel energie op. Acht kunststof zonnecollectoren achter pv-panelen regenereren de SolarFreezer. De installatie in de levensbestendige woning van Koop ging deze winter aan. Na de inregelperikelen is Koop erg tevreden over de warmtepomp. De temperatuur in huis blijft strak op 21 graden. Hij verwacht met de 24 zonnecollectoren energieneutraal te zijn. Sterker nog, er is nog een surplus van 500 kWh voor een toekomstige elektrische auto. Koop vertelde aan de bezoekers dat de SolarFreezer duurder is dan een lucht/water-warmtepomp, maar goedkoper dan een toestel met een bodembron.

Bodemwarmtepomp in de kelder

Dick en Frieda Hiddink bij hun bodemwarmtepomp.

Ook opvallend is de keuze voor een bodemwarmtepomp in een bestaande woning. Voormalig agrariër Dick Hiddink kocht zijn woning in Diepenheim een jaar geleden, en wilde de radiatoren vervangen voor comfortabele vloerverwarming, in het hele huis. Toen bleek dat de huidige ketel ook aan vervanging toe was, kwam de warmtepomp in beeld. Hiddink ging zelf op speurtocht om de voor- en nadelen van de diverse systemen helder te krijgen. De lucht/water-warmtepomp viel af vanwege de buitenunit. Voor het huis vond hij de buitenunit te lelijk. Aan weerszijden van de vrijstaande woning kwam de unit te dicht bij de buren te staan en zouden er geluidsklachten kunnen komen. “Dan heb je een bult lawaai.” Achter het huis dan? “Nee, daar zitten we zelf.” Een nicht in Duitsland had goede ervaringen met een bodemwarmtepomp van Stiebel-Eltron. Die staat sinds deze winter in de kelder van huize Hiddink, gekoppeld aan drie bodembronnen van 70 meter diep. Het huis uit de jaren negentig was al tamelijk goed geïsoleerd. De vloerverwarming garandeert een goede werking van het toestel, bleek deze winter. “Dit is voor mij het ideaalplaatje.”

Twijfels over lucht/water-warmtepomp
Het geluid van de buitenunit van een lucht/water-warmtepomp was een belangrijk issue tijdens de huizenroute. De twee deelnemers met dit type warmtepomp noemden het geluid expliciet als minpunt. Ook gonsden onder enkele bezoekers en deelnemers verhalen rond over onvoldoende vermogen in winterse kou. Voor sommige warmtepompeigenaren was het reden om voor een bodembron te kiezen. Eén bezoeker aan de huizenroute was op zoek naar de juiste warmtepomp voor de nieuwbouwwoning van zijn dochter. Het gaat daarbij om een project met vier woningen, onder particulier opdrachtgeverschap, zonder gasaansluiting. De voorkeur van de vader gaat uit naar een bodemwarmtepomp, maar de hoge kosten vormen een bottleneck. Het bouwproject is door de sterk gestegen bouwkosten al bijna onbetaalbaar voor zijn dochter, dus een goedkope lucht/water-warmtepomp ligt het meest voor de hand. Maar uit vrees voor een kille woning in de winter moet daar beslist een pelletkachel bij, vertelde de Twentenaar. Het argument dat een lucht/water-warmtepomp het ook bij -10 °C voldoende warm krijgt, trekt hij in twijfel. Maar ja, een pelletkachel is ook niet gratis, en dan komt ook de SolarFreezer in beeld, schetste de man.
Ook werden de bezoekers aan de huizenroute voor het eerst geconfronteerd met investeringsbedragen voor een warmtepomp in bestaande woningen. Die zorgden toch voor de nodige vragen. Weliswaar stond er een besparing tot 1.000 euro aan stookkosten tegenover, maar bij een investering van 14.000 euro voor de lucht/water-warmtepomp met zonneboiler van Chris Koens is de terugverdientijd 14 jaar. “En dan moet ik geen groot onderhoud hebben”,  schetste hij. “Je moet het niet doen om er geweldig aan te verdienen.” Dick Hiddink gaf de bezoekers daarbij mee dat je de woning “toch gereed voor de toekomst” maakt. Dat werd beaamd: “Inderdaad”, klonk het met instemming.


> Leestips:

Aantal aanvragen subsidie ISDE blijft stijgen.

‘Dubben over de warmtepomp’.
‘Uitleg over COP overtuigt klanten van besparing met warmtepomp’
Warmtepompgebruiker bij Radar: wat ging er mis?

Reageer op dit artikel