artikel

Gemeente Veere: Europese Warmtepompstad van het jaar

Projecten

Begin dit jaar werd Veere gekroond tot Europese Warmtepompstad van het Jaar 2018. De renovatie van het gemeentehuis staat symbolisch voor het duurzaamheidsbeleid van deze Zeeuwse gemeente. “Het pand had verouderde techniek die in energetisch opzicht niet meer aansloot bij onze duurzaamheidsdoelstellingen”, aldus Albert Cornel, vastgoedadviseur bij de Gemeente Veere.

Gemeente Veere:  Europese Warmtepompstad van het jaar

Nadat Etten-Leur in 2012 al in de prijzen viel, is Veere nu de tweede Nederlandse winnaar van de award. Doorslaggevend voor ‘Heat Pump City of the Year’- jury was het feit dat Veere als eerste Nederlandse gemeente besloot om afscheid te nemen van aardgas, en daarbij met name ook naar zichzelf keek.

Verouderde klimaatinstallatie

Dat ‘naar zichzelf kijken’ is met name gesymboliseerd in de manier waarop het gemeentehuis van Veere, dat in Domburg staat, vorig jaar van het aardgas is gehaald. “Het gemeentehuis was ongeveer 17 jaar oud, wat betekent dat onderdelen van het pand aan renovatie toe waren”, vertelt Albert Cornel van de Gemeente Veere. “De klimaatinstallatie was er daar een van. Hij bestond uit een gasketel, drycoolers en individuele luchtwarmtepomp-units die in het plafond van alle ruimten hingen. Het was verouderde techniek die in energetisch opzicht niet meer aansloot bij onze duurzaamheidsdoelstellingen. We zijn daarom een traject gestart om dit systeem te vervangen door een veel duurzamere variant.”

De Triple Aqua-unit bij het gemeentehuis van Veere (foto Suzan Fotografie).

Keuze voor Triple Aqua

Binnen het ‘traject’ waar Cornel over spreekt wilde de gemeente een belangrijke rol wegleggen voor de installateur, en gebruikmaken van diens kennis. De uitbesteding kreeg de vorm van een soort ‘uitvraag’ waarbij de markt werd uitgedaagd om met goede voorstellen te komen voor een duurzaam ‘Design, Build & Maintenance’-project, waarbij ‘maintenance’ voor een onderhoudsperiode van 15 jaar stond. Cornel: “We wilden nadrukkelijk niet voorschrijven wat voor nieuwe installatie het zou moeten worden, maar stelden onze doelstellingen centraal. Een belangrijk element daarvan was energiebesparing. De nieuwe installatie moest minimaal 30 procent energiezuiniger zijn dan de bestaande. Op basis van ons wensenpakket kregen we verschillende voorstellen binnen. Sommige waren op innovatie gericht, bij een aantal andere werd uitgegaan van traditionele techniek. Als gemeente zijn we wat voorzichtig, je geeft immers gemeenschapsgeld uit, maar we hebben uiteindelijk toch voor een innovatieve oplossing gekozen. Daarbij ging het om een ontwerp van installateur SYNTO, waarvan het hart wordt gevormd door een centrale Triple Aqua-warmtepompunit. De nieuwe installatie is zeer energiezuinig, maakt gebruik van een natuurlijk koudemiddel en maakte het mogelijk om afscheid te nemen van de gasinstallatie. Het hele gemeentehuis wordt nu ‘all-electric’ verwarmd en/of gekoeld. Door de installatie van een aanzienlijk vermogen aan pv-panelen voorzien we bovendien voor het grootste deel in onze eigen elektriciteitsvraag. ”

Gelijktijdig verwarmen en koelen

Om tot een goed ontwerp te komen, werkte SYNTO samen met Coolmark en Uniechemie – leverancier en systeembouwer van TripleAqua. “Dit zijn betrouwbare partners waar we eerder goede ervaringen mee hebben opgedaan”, vertelt Marco Verbeek (SYNTO). “TripleAqua levert laagtemperatuurverwarming (28-30 graden Celsius) en hoogtemperatuurkoeling (12-18 graden Celsius) en kan zelf warmte en koeling bufferen. Daardoor is het veel energie-efficiënter dan traditionele hoogtemperatuurverwarming met gasketels. Doordat TripleAqua gelijktijdig kan verwarmen en koelen hebben we de bestaande gasketels, drycoolers, warmtewisselaar en bijbehorende pompen kunnen vervangen door één systeem, en is het pand zoals Albert Cornel al zei volledig all-electric. De ongeveer 100 verouderde decentrale warmtepompen hebben daarbij plaatsgemaakt voor de fancoils die als afgiftesysteem van de Triple Aqua dienen”.

> Interesse in meer ‘best practises’ met warmtepompen? Tijdens het Nederlandse Warmtepomp Congres worden in deelsessies tal van onderwerpen besproken, aan de hand van praktijkvoorbeelden.

Natuurlijk koudemiddel

Behalve dat alle klimaatfuncties nu door één systeem worden geregeld, bood de keuze voor TripleAqua nog een aantal andere voordelen, vertelt Verbeek: “Zo konden we een groot deel van het bestaande leiding- en kanalenwerk handhaven, wat aanzienlijk in de installatiekosten scheelt, en wordt een veel klimaatvriendelijker koudemiddel gebruikt.” De warmtepomp, die een vermogen van 200 kilowatt heeft, werkt met het natuurlijke koudemiddel propaen. Dat laatste betekent dat uit de oude installatie ongeveer 100 kilogram R407C (een koudemiddel met een hoog aardopwarmend vermogen) kon worden afgevoerd voor verwerking. Overigens lopen in de nieuwe situatie geen koudemiddelleidingen door het pand. Alleen buiten het pand stroomt propaen door de leidingen; in het pand worden warmte en koeling met water naar de ruimten getransporteerd.

Finetuning en verbeterpunten

De nieuwe installatie is ruim een jaar geleden opgeleverd. Hij werkt naar tevredenheid, maar dat is ook het resultaat van een leerproces, vertelt Albert Cornel. “Het is natuurlijk een hele stap om zo’n grote warmtepomp toe te passen in een renovatieproject. Dat vergt de nodige finetuning en er zijn verschillende verbeterpunten in kaart gebracht. In de afgelopen winter was er bijvoorbeeld een periode met strenge kou en een sterke oostenwind, en in die situatie had de nieuwe installatie moeite om het pand op temperatuur te houden. Dat lag ten dele aan de technologie, maar het had ook te maken met de niet goed gesloten bouwschil. Met die ervaring zijn we aan de slag gegaan en inmiddels is het voor een belangrijk deel opgelost. Over het algemeen zijn we heel tevreden over het resultaat van deze grote ingreep.”
Marco Verbeek van SYNTO deelt die conclusie: “Nu de installatie jaarrond heeft gedraaid, lijkt het er sterk op dat we een energiebesparing behalen die boven de contractuele doelstellingen uitkomt. Alles wijst erop dat het energiegebruik in het gemeentehuis is gedaald tot onder de 20 kWh/m²/jaar; dat is ruim onder de BENG-eis die nu voor overheidsgebouwen geldt.”

Duurzaamheidsbeleid Veere
De Zeeuwse gemeente Veere (13 dorpskernen, in totaal ongeveer 20.000 inwoners) heeft de ambitie om in 2050 volledig energieneutraal te zijn. Voor het gemeentelijke vastgoed geldt dit echter al vanaf 2030. Beide ambities zijn vertaald in een duurzaamheidsbeleidsplan waarin onder andere een zogeheten ‘revolving fund’ is opgenomen. Energiebesparende maatregelen leveren blijvend geld op dat vanuit dit ‘fund’ als kapitaallast kan worden ingezet voor nieuwe duurzame investeringen. Daarnaast is er een programma opgesteld voor de verduurzaming van gemeentelijke gebouwen zoals verenigingsgebouwen, sportzalen en een zwembad. Clusters van twee of drie oudere gebouwen (bijvoorbeeld een gymzaal, schooltje en verenigingsgebouw) worden daarbij in samenspraak met bewoners en gebruikers vervangen door één kostenbesparende en energieneutrale MFA (Multi Functionele Accommodatie).
Andere maatregelen bestaan uit onderzoek naar hoe zulke gebouwen nul-op-de-meter kunnen worden gemaakt door ook gebruikersenergie (computers, verlichting, enz.) op te laten wekken door het gebouw zelf. Er is een energie-audit uitgevoerd om gemeentelijke energiestromen (zoals openbare verlichting, gebouwen, en pompen en gemalen) in kaart te brengen, en energiemeters zijn vervangen door slimme, op afstand uitleesbare varianten. “We zijn toekomstgericht, en onze ambities lagen al behoorlijk verankerd in het coalitieprogramma van de vorige raadsperiode”, aldus Albert Cornel, vastgoedadviseur van de gemeente. “Dat is prettig voor de organisatie en het geeft ruimte om met voorstellen te komen zonder dat er steeds politieke strijd is over investeringskosten. Binnen de provincie Zeeland lopen wij als gemeente aardig voorop bij de uitvoering van de ambities van de centrale overheid.”

> Leestip: Als eerste Utrechtse woonwijk wordt Overvecht-Noord uiterlijk in 2030 aardgasvrij. Wethouder Lot van Hooijdonk legt op Vakbeurs Energie uit hoe gemeenten met bewoners en bedrijven samen deze warmtetransitie kunnen maken.

Reageer op dit artikel