artikel

Test 4 verschillende warmtepompen in 4 identieke woningen

Projecten

Vier identieke woningen in Oss zijn in opdracht van woningcorporatie BrabantWonen voorzien van vier verschillende oplossingen met warmtepompen. Het doel is om de verschillende verwarmingsopties te testen.

Test 4 verschillende warmtepompen in 4 identieke woningen

Door Joop van Vlerken

 

Hierbij wordt niet alleen gekeken naar de meetgegevens, ook de ervaringen van de met zorg geselecteerde bewoners spelen een belangrijke rol. Brabant Wonen, Kemkens Installatieburo en Caspar de Haan onderhoud & renovatie willen zo bekijken welke impact en resultaten de verschillende verwarmingsopties hebben om dit toe te passen in toekomstige renovatieprojecten.   

Extreem energiezuinig  

“We kunnen nu echt zien wat de verschillende installaties doen en hoe de bewoners daarmee omgaan.” Dat is volgens Benny Goossens van Kemkens Installatieburo de belangrijkste reden om vier identieke woningen uit te rusten met vier verschillende installaties. Het installatiebedrijf verbouwde het voormalig ontmoetingscentrum De Brink in Oss samen met Caspar de Haan onderhoud & renovatie tot vier extreem energiezuinige nul-op-de-meter(NOM)-woningen in opdracht van woningcorporatie BrabantWonen.

Zorgvuldig gemonitord

Vanaf 1 maart zijn de nieuwe huurders in de woningen getrokken en worden ze zorgvuldig gemonitord in hun energieverbruik. De vier woningen zijn een soort living lab om nieuwe technieken uit te proberen in huizen waar echt geleefd wordt. Goossens: “Omdat de gegevens over de woningen gemonitord en geregistreerd worden, kunnen we precies zien wat de installaties doen. Met die gegevens kunnen we de bewoners bewust maken van hun gedrag en kunnen wij dingen leren over de installaties.” De eerste resultaten uit de monitoring laten in ieder geval een goed resultaat zien voor de zonnepanelen die geplaatst zijn op De Groene Brink. “We zijn enorm aan het salderen”, vertelt Goossens lachend.   

Veel bouwkundige aanpassingen

De vier woningen zijn gemaakt in een voormalig ontmoetingscentrum dat bij een verzorgingshuis hoorde. Frans Brouwers van Caspar de Haan onderhoud & renovatie legt uit dat er veel bouwkundige aanpassingen nodig waren. “Om het gebouw zo energiezuinig mogelijk te maken, hebben we het helemaal moeten strippen. Nieuwbouw was waarschijnlijk goedkoper geweest, maar met het oog op circulariteit wilde de woningcorporatie het gebouw toch hergebruiken.

Kiersdichting en na-isolatie

Nadat we het gebouw tot de kern hadden gesloopt, hebben we de vloeren dichtgestort en nageïsoleerd. Vervolgens hebben we de gevels losgemaakt en verstevigd met een staalconstructie. Ook de gevelindeling is aangepast met nieuwe kozijnen die voorzien zijn van triple HR+++ glas en sponningen met een dubbele kierdichting om lekkage van lucht te voorkomen. De nieuwe gevel bestaat uit een isolatiepakket van 23 centimeter dik. Deze moest precies aansluiten op de bestaande constructie, omdat er geen lucht of ruimte mag zijn tussen de muur en de panelen. Aan de buitenkant hebben we vervolgens steenstrips geplaatst die esthetisch goed bij het oorspronkelijke gebouw ernaast passen.”   

Bewonerservaringen  

Uniek in Oss is dat ook de bewonerservaringen uitgebreid geregistreerd worden. Goossens: “Je kunt allerlei theoretische berekeningen maken over een installatie, maar wat de bewoner ervaart, is minstens even belangrijk. Daarom hebben we een identieke situatie gecreëerd met verschillende technieken zodat we beter kunnen vergelijken.” ‘Beter’, want hij realiseert zich maar al te goed dat ook de vier bewoners van het project in Oss niet hetzelfde zijn. “Er zit er één die zo geïnteresseerd is in de techniek dat hij alle apps al op zijn telefoon heeft en bijna meer weet dan ons. Terwijl andere wat oudere bewoners toch echt meer uitleg en aandacht nodig hebben.” Dat de invloed van bewoners heel groot is, wordt bevestigd door Brouwers. “De uiteindelijke resultaten zijn een combinatie van de gebruikte installaties en het gerief van de bewoner. Die combinatie bepaalt ook wat we met de resultaten gaan doen. Want we willen deze ervaringen uiteindelijk natuurlijk gebruiken bij andere renovatieprojecten.”   

Energiecoach aangesteld voor bewoners

Om de ervaringen van de bewoners te objectiveren is door woningcorporatie BrabantWonen een energiecoach aangesteld, vertelt Goossens. “Die is echt alleen met de bewoners bezig, houdt interviews en vertelt ook hoe de installaties beter gebruikt kunnen worden. Als iemand te veel stroom verbruikt, kan de woningcorporatie er zo snel op inhaken.” Brouwers vult aan: “Dit zijn echt NOM-woningen pur sang. De huurder betaalt dan ook een energieprestatievergoeding aan de woningcorporatie. Hiervoor krijgt hij een energiebundel per jaar van 2300 kWh voor ruimteverwarming, 856 kWh voor verwarming van tapwater per persoon en 1800 kWh per woning voor huishoudelijk gebruik. Als ze daar overheen gaan, moeten ze bijbetalen. Dus het is belangrijk om dat goed in de gaten te houden en mensen voor te lichten als er wat mis gaat. Kemkens Installatieburo heeft een prestatiegarantie afgegeven waarin is vermeld dat er 18 jaar geen elektriciteit hoeft te worden afgerekend aan de energieleverancier, mits de installaties op een normale manier gebruikt worden.”  

 

Moderne installaties nemen veel ruimte in beslag

Het belangrijkste van dit pilotproject is dat alle partijen er iets van leren, vindt Brouwers. “We hebben met de bewoners afgesproken dat we de komende drie jaar regelmatig om bezoek mogen komen om dit project aan andere geïnteresseerde partijen te laten zien. We merken nu al dat er veel interesse is, met name ook bij woningcorporaties.” Wat nu al duidelijk is geworden in het project, is dat de moderne installaties relatief veel ruimte in beslag nemen, legt Goossens uit. “Zeker in kleine woningen waar weinig ruimte is, is dat natuurlijk wel een punt. Maar die ruimte heb je wel echt nodig om de installaties te kunnen plaatsen en onderhouden. Dat was voor ons een belangrijke voorwaarde om deel te kunnen nemen in het project.” Een ander punt van aandacht bij moderne woningen is de uitleg over de installaties.

Complexe systemen

Brouwers: “Vroeger zou je een nieuwe bewoner de sleutel geven van zijn woning en hem veel geluk wensen, maar dat kan nu niet meer. De instructie naar huurders moet veel duidelijker. Je hebt hier te maken met complexe systemen, maar de bediening is relatief eenvoudig, maar vraagt wel om toelichting. Bij de moderne installaties is het bijvoorbeeld niet slim om de thermostaat in de nacht terug te zetten, maar dat zijn bewoners wel zo gewend. Dit soort dingen willen we graag delen, want waarom zou iedereen opnieuw het wiel uit moeten vinden. We staan aan de vooravond van een enorme opgave en moeten dus niet meer afwachten, maar aan de gang”, besluit hij.   

De toegepaste installaties in de vier woningen  

45. Luchtverwarming 

De woning op huisnummer 45 is met luchtverwarming uitgerust. Een Stork Comfo air Q600 WTW-unit haalt de warmte uit de woning door het afzuigen van lucht. Dit systeem brengt opnieuw voorverwarmde lucht de woning in. Als de buitentemperaturen lager worden, wordt de ingeblazen lucht eerst nog extra verwarmd met een zogenaamde na-verwarmer. Deze haalt de warmte uit het warm tapwatervat. Daarin bevinden zich twee spiralen: de ene haalt warmte uit het vat voor de na-verwarmer. De andere is aangesloten op de luchtwaterwarmtepomp AWB Genia Air in de tuin die warmte produceert voor het warm tapwatervat. Als er teveel warm tapwater uit het wat wordt gehaald, ondersteunt een elektrisch element het verwarmingsproces, zodat het water in het vat weer op temperatuur komt. Het warme water voor de douche en de keuken komt ook uit dit vat.  

 

45a. Ventilatiewarmtepomp  

De woning op huisnummer 45a heeft een ventilatiewarmtepomp: de Inventum Ecolution Combi 50. De warmte wordt uit de geventileerde lucht gehaald en naar de lagetemperatuurradiatoren gebracht. De warmte die de ventilatiewarmtepomp levert, kan de woning tot een buitentemperatuur van ongeveer 7°C verwarmen. Als het kouder is wordt het water voor het cv-systeem met een elektrisch element bijverwarmd. Als de woning op de gewenste temperatuur is, blijft de ventilatiewarmtepomp warmte uit de woning halen om het warm tapwatervat op temperatuur te brengen. Als de vraag naar warm tapwater te groot is, springt een elektrische boiler bij voor de verwarming van warm tapwater.   

 

45b. Bodemwarmtepomp  

Een bodemwarmtepomp verwarmt de woning op huisnummer 45b en voorziet in warm tapwater. Buiten de woning is een leiding 65 meter diep in de grond geboord. Water in deze buis haalt warmte uit de bodem. De Alpha Innotec WZSV 62K3M-warmtepomp zet deze warmte vervolgens om in warm cv- en tapwater. De warmtepomp voorziet de woning van een lagetemperatuurwarmte. De woning is daarom uitgerust met lagetemperatuurverwarming. De woning wordt met een CO2-gestuurde Renson afzuig-unit geventileerd. Er is in deze woning dus geen warmteterugwinning uit ventilatielucht toegepast. De ventilatielucht wordt rechtstreeks naar buiten gebracht.   

 

45c. Luchtwaterwarmtepomp  

De warmte voor huisnummer 45c wordt met een Nefit Enviline 3kW luchtwaterwarmtepomp opgewekt. Deze haalt warmte uit de buitenlucht met behulp van een buitenunit in de tuin. Het systeem werkt met lagetemperatuurwarmte, daarom is de woning uitgerust met lagetemperatuur vloerverwarming. Het warm tapwater voor de woning wordt gemaakt met de Inventeum Optima 120L warmtepompboiler die ventilatielucht uit de woning gebruikt voor het opwarmen van water. Als de vraag naar warm water te hoog is, wordt de boiler elektrisch na-verwarmd.   

 

 

 

 

 

Reageer op dit artikel