artikel

Ventilatielucht als bron voor een warmtepomp

Bronnen

Ventilatiewarmtepompen benutten warmte in woonhuizen die anders ongebruikt naar buiten wordt geblazen. Dit zorgt voor minder energieverbruik, en de apparaten kunnen een bijdrage leveren aan de transitie naar gasloos. Bovendien kunnen ze een rol vervullen bij de overstap naar natuurlijke koudemiddelen, blijkt uit een interview met Richard Verbree, CEO van ventilatiewarmtepompspecialist Inventum.

Tekst: Uko Reinders

Ventilatielucht als bron voor een warmtepomp

Ventilatiewarmtepompen zijn monobloc-systemen die niet buiten, maar binnen worden geplaatst. Ze zijn alleen toepasbaar in huizen met een mechanisch ventilatiesysteem. De bron is namelijk ventilatielucht die een woning wordt uitgeblazen. Deze lucht wordt met zo’n 20 °C naar buiten geblazen. Die warmte wordt door de ventilatiewarmtepomp hergebruikt, net als bij een balansventilatiesysteem. Behalve praktisch alle nieuwbouwhuizen is ook een groot deel van de huizen die sinds de jaren tachtig zijn gebouwd uitgerust met mechanische ventilatie. Dat zijn zo’n 3,5 miljoen woningen.

Hoeveelheid ventilatielucht begrenst vermogen

De ventilatiewarmtepomp kan de temperatuur ophogen naar 60 °C. Daarbij daalt de temperatuur van de bronlucht van 20 °C naar zo’n 4 °C. De hoge temperatuur van de binnenlucht als bron zorgt voor een lager energieverbruik dan wanneer buitenlucht als bron wordt gebruikt. De temperatuur daarvan ligt in de winter immers een stuk lager. Maar ondanks dat zie je toch dat lucht/water-warmtepompen met een buitenunit de markt domineren. De reden daarvoor is dat ze een veel groter vermogen kunnen leveren. Het vermogen van ventilatiewarmtepompen wordt begrensd door de hoeveelheid ventilatielucht. Dat zorgt ervoor dat 1,5 kW zo’n beetje de limiet is.

Elektrische bijverwarming

Om het vermogen te verhogen, voegt Inventum een elektrisch verwarmingselement aan zijn ventilatiewarmtepompen toe. Daarmee zijn ze volgens Richard Verbree geschikt om kleinere woningen van voldoende verwarming en warm tapwater te voorzien, zonder dat er nog een andere verwarmingsinstallatie aan te pas komt. De woningen moeten wel goed zijn geïsoleerd. Overstijgt de jaarlijkse energiebehoefte van een huis de 15.000 MJ, dan moet er teveel elektrisch worden bijverwarmd. Daardoor gaat het rendement omlaag en is bijvoorbeeld een systeem met een buitenunit een betere optie.

Inventum Ecolution Modul-Air ventilatiewarmtepomp.

Opties voor hybride systeem

Als de energievraag van een huis te groot is voor alleen een ventilatiewarmtepomp, is zijn rol echter niet uitgespeeld. In combinatie met een ander verwarmingsapparaat, zoals een cv-ketel of lucht/water-warmtepomp, kan de ventilatiewarmtepomp voor een aanzienlijke energiebesparing zorgen. In een huis met een cv-ketel kan de ventilatiewarmtepomp de ventilatiebox vervangen en worden aangesloten op het bestaande cv-systeem. Daarmee wordt een hybride systeem gerealiseerd. De ventilatiewarmtepomp is dan de eerste bron die bij warmtevraag wordt aangesproken. Overstijgt de vraag de maximale warmteafgifte, dan springt de cv-ketel bij. “In dit systeem zal de cv-ketel minder lang en hoog hoeven te stoken, omdat de warmtepomp altijd meedoet.”

‘Terugverdientijd van 10 jaar’

Volgens Verbree bespaar je met de hybride optie 30 tot 50 procent gas. “Ook als een huis niet optimaal is geïsoleerd en dus relatief veel gas verbruikt, rendeert deze oplossing al snel”. Verbree rekent voor dat gemiddeld 180 euro per jaar op gaskosten wordt bespaard. “Met subsidies erbij is een terugverdientijd van tien jaar heel reëel. Maar met de verwachte stijging van aardgasprijzen zal het waarschijnlijk korter worden.”

‘Eerste stap naar verduurzaming’

Verbree ziet de ventilatiewarmtepomp als eerste stap in de verduurzaming van een bestaande woning. “Vaak vinden mensen het te kostbaar om in één keer naar all-electric over te stappen. Door te beginnen met een ventilatiewarmtepomp kun je de kosten over een langere periode spreiden. Mensen die bijvoorbeeld een cv-ketel hebben van tien jaar oud kunnen daar een ventilatiewarmtepomp naast hangen. Dat zorgt al voor een flinke afname van het gasverbruik. En als de ketel vijf jaar later vervangen moet worden, kunnen ze het systeem eenvoudig upgraden naar een all-electric oplossing.”

Eigen fabrieken, R&D, en aandacht voor service
Bij de oprichting, 111 jaar geleden, was Inventum het eerste Nederlandse bedrijf dat kleine huishou­delijke apparatuur fabriceerde. In 1917 begon het met de productie van elektrische kachels, en la­ter kwamen daar de elektrische boilers bij. Dat zijn nog steeds belangrijke producten in het assortiment van Inventum, samen met de ventilatiewarmtepomp. Zo’n 40 jaar geleden is het bedrijf opgesplitst, waarbij de afdeling huishoudelijke apparatuur is afgestoten. Die producten worden nog steeds onder de naam Inventum op de markt gebracht, maar staan los van de warmtepomptak. Na een brand is de fabriek daarvan verhuisd van de oorspronkelijke locatie in Bilthoven naar Houten. Daarnaast heeft het bedrijf fabrieken in Engeland, Ierland en Portugal. De warmtepompsystemen worden op de eigen R&D-afdeling ontwikkeld en vervolgens in eigen fabrieken geproduceerd. Omdat warmtepompen voor veel installateurs een nieuwe techniek omvatten, besteedt Inventum veel aandacht aan service en ondersteuning. Verbree: “We bieden trainingen en hebben een grote supportafdeling. Wij helpen waar nodig bij het inbedrijfstellen. Dat laatste is essentieel, we willen namelijk goed werkende systemen en tevreden klanten. Inmiddels hebben we een groep installateurs die heel goed weet hoe ze onze warmtepompen moeten installeren.”

 

Combinatie met lucht/water-warmtepomp

Dat laatste kan bijvoorbeeld door de ventilatiewarmtepomp uit te breiden met een boiler en elektrisch doorstroomelement. In veel Nederlandse woningen die voldoende zijn geïsoleerd is dat genoeg voor een comfortabel binnenklimaat. Mocht er meer vermogen nodig zijn, bijvoorbeeld in een grote (hoek)woning, dan kan de ventilatiewarmtepomp ‘samenwerken’ met een lucht/water-warmtepomp. Bij dit systeem met twee warmtepompen zorgt de ventilatiewarmtepomp voor de basislast, en de lucht/water-warmtepomp voor het eventueel benodigde extra vermogen. Deze configuratie zorgt er ook voor dat de reeds gedane investering in de ventilatiewarmtepomp niet hoeft te worden afgeschreven, en dat de lucht/water-warmtepomp een lager vermogen kan hebben. Dat scheelt in de kosten.

Best passende vermogen

Inventum biedt verschillende typen ventilatiewarmtepompen aan. Een brede range is volgens Verbree noodzakelijk: “Zet je tien dezelfde woningen op een rij, dan zal blijken dat de warmtevraag nergens gelijk is. De ene bewoner zet met regelmaat de ramen open, de andere niet. De ene isoleert de woning na, de andere niet. De ene heeft onlangs hoog isolerend dubbel glas laten plaatsen, de ander heeft nog enkel glas, en ga zo maar door. Daarom is een transmissieberekening nodig om voor een all-electric systeem het best passende vermogen te bepalen.”

Ventilatiewarmtepomp, links naast cv-ketel en boven het buffervat.

‘Vrijwel geen klachten over geluid’

Omdat een buitenunit niet nodig is, hebben ventilatiewarmtepompen geen last van geluidsregels. Ze zouden echter binnen wel voor overlast kunnen zorgen, maar volgens Verbree is dat vrijwel nooit het geval. “We hebben nagenoeg nooit klachten gehad. Bij het ontwerp zorgen we ervoor dat de warmtepomp zo min mogelijk geluid maakt. Maar daarmee ben je er niet. Het is ook belangrijk om de warmtepomp op de juiste manier te plaatsen, zoals tegen een muur met voldoende massa.”

Overstappen op natuurlijk koudemiddel

De ventilatiewarmtepomp is en monobloc, en dus heeft een installateur geen F-gassencertificaat nodig. Dat maakt de overstap op een natuurlijk koudemiddel eenvoudiger. Verbree kan zich in dat verband vinden in de opmerkingen die Diederik Samsom in juni op een koudemiddelencongres maakte. “Hij zei dat er een Nederlandse warmtepomp met een natuurlijk koudemiddel moet komen. Dat denk ik ook, want de koudemiddelen in de huidige warmtepompen worden door de F-gassenverordening snel duurder en schaarser. Wij voeren momenteel op grote schaal veldtesten uit, ook met propaan. Ik verwacht dat binnen twee jaar 80 procent van onze ventilatiewarmtepompen met een natuurlijk koudemiddel is gevuld.”

Geen koudemiddelleidingen

Verbree onderkent dat de overstap op een natuurlijk koudemiddel bij splitsystemen als lucht/water-warmtepompen ingewikkelder ligt. “Daarbij heb je te maken met strenge wet- en regelgeving omdat er koudemiddelleidingen moeten worden aangelegd. Ook kan brand- en explosiegevaar van het koudemiddel een rol spelen. Dat speelt geen rol bij de ventilatiewarmtepomp. Ook daarom zien wij toekomst in deze systemen.” De focus op de ventilatiewarmtepomp betekent overigens niet dat Inventum geen split lucht/water-warmtepomp in het assortiment heeft. “We willen ook oplossingen bieden voor woningen waar de ventilatiewarmtepomp geen optie is.”

Reageer op dit artikel